Giá Bid và Giá Ask: Định nghĩa và cơ chế vận hành

Tìm hiểu những nguyên lý cơ bản về giá chào mua và giá chào bán

Nếu bạn từng mua ô tô hoặc đi mua đồ cũ ở chợ trời, chắc chắn bạn đã quen với khái niệm giá chào mua và giá chào bán ở mức cơ bản. Khi có người muốn bán một chiếc ô tô cũ với giá 1.000 USD và bạn muốn mua với giá 900 USD, phần chênh lệch 100 USD này gọi là khoảng chênh lệch giá (spread). Mức giá 1.000 USD là giá chào bán, còn 900 USD là giá chào mua, tức là mức giá đề nghị mua. Khái niệm căn bản này về giá chào mua - chào bán xuất hiện thường xuyên trong giao dịch tiền điện tử, nhất là khi bạn sử dụng các nền tảng giao dịch nâng cao.

Trong hướng dẫn này, chúng tôi sẽ giải thích về khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán và cách nó vận hành trong giao dịch tiền điện tử. Chúng tôi cũng sẽ đề cập đến sổ lệnh, tức là danh sách các lệnh được cập nhật liên tục trên sàn giao dịch tiền điện tử. Sổ lệnh là nguồn tham chiếu chính cho giá chào mua và giá chào bán, đồng thời là nền tảng của quá trình xác định giá trên thị trường tiền điện tử.

Giá chào mua là đề nghị mua ở mức giá cố định bằng hoặc thấp hơn giá thị trường hiện tại. Giá chào bán là đề nghị bán ở mức giá bằng hoặc cao hơn giá thị trường. Cả hai loại giá này đều xuất phát từ các lệnh giới hạn mà nhà giao dịch đặt trên sàn. Việc hiểu mối quan hệ giữa hai mức giá này rất quan trọng để giao dịch hiệu quả và giảm tối đa chi phí.

Khi bạn đặt lệnh trên sàn giao dịch tiền điện tử, bạn có thể chọn lệnh thị trường thay vì lệnh giới hạn giá cố định. Lệnh thị trường sẽ khớp từ các lệnh giới hạn đang có trên sàn, nghĩa là bạn thực chất đang chấp nhận đề nghị của các nhà giao dịch khác. Lệnh bán thị trường sẽ nhận giá chào mua, còn lệnh mua thị trường sẽ nhận giá chào bán. Sự phân biệt này đặc biệt quan trọng khi tính toán phí giao dịch và giá thực hiện lệnh.

Sổ lệnh là gì?

Các sàn giao dịch theo dõi các lệnh giới hạn trong một sổ lệnh, đóng vai trò nền tảng cho xác định giá và thực hiện giao dịch. Về bản chất, sổ lệnh là bản ghi đầy đủ tất cả các lệnh mua và bán đang mở với một cặp giao dịch trên sàn. Sổ lệnh cập nhật theo thời gian thực giúp minh bạch độ sâu thị trường và giúp nhà giao dịch hiểu rõ động lực cung cầu.

Sổ lệnh gồm ba thành phần then chốt:

1. Giá chào bán: Sổ lệnh ghi nhận các lệnh bán giới hạn đang mở ở mức giá bằng hoặc cao hơn giá thị trường. Đây là mức giá người bán sẵn sàng bán tiền điện tử.

2. Khoảng chênh lệch giá (Spread): Là khoảng cách giữa giá chào bán thấp nhất và giá chào mua cao nhất. Khoảng này là chi phí cho việc thực hiện lệnh thị trường ngay lập tức.

3. Giá chào mua: Sổ lệnh cũng ghi nhận các lệnh mua giới hạn đang mở ở mức giá bằng hoặc thấp hơn giá thị trường. Đây là những mức giá mà người mua sẵn sàng mua tiền điện tử.

Để hình dung cách sổ lệnh hoạt động, hãy xem ví dụ sau: Nếu bạn đặt lệnh mua thị trường 0,0015 BTC (tương đương khoảng 95 USD ở giá thị trường), lệnh sẽ được khớp từ hai lệnh bán giới hạn đầu tiên trong sổ lệnh. Lệnh bán đầu có thể có giá chào bán 63.151,66 USD và số lượng 0,00126524 BTC. Vì lượng này chưa đủ để khớp hết lệnh mua, phần còn lại sẽ được lấy từ lệnh bán giới hạn tiếp theo, cung cấp 0,00046311 BTC với giá cao hơn lệnh đầu một xu.

Việc thay đổi giá này gọi là trượt giá (slippage), nghĩa là bạn nhận mức giá kém thuận lợi hơn so với giá niêm yết của nhà tạo lập thị trường. Hiểu được động thái sổ lệnh sẽ giúp nhà giao dịch hạn chế trượt giá và tối ưu hóa việc thực hiện giao dịch.

Giá chào mua là gì?

Lệnh chào mua là lệnh mua giới hạn thể hiện mong muốn mua tiền điện tử ở một mức giá nhất định của nhà giao dịch. Khi bạn muốn mua BTC nhưng chờ ở một mức giá riêng, mức giá bạn nhập vào lệnh mua chính là “giá chào mua”. Tuy nhiên, các lệnh có giá chào mua cao hơn sẽ được ưu tiên khớp trước, bởi sổ lệnh ưu tiên theo giá rồi đến thời gian đặt lệnh.

Giá chào mua là mức cao nhất mà người mua sẵn sàng trả cho một loại tiền điện tử tại thời điểm đó. Ở góc độ người bán, nếu ai đó cần bán ngay bằng lệnh thị trường, giá chào mua cũng là mức giá tốt nhất họ có thể bán tiền điện tử ngay lập tức. Đặc điểm hai chiều này làm giá chào mua trở thành điểm tham chiếu quan trọng cho cả bên mua lẫn bên bán.

Phía giá chào mua trong sổ lệnh tạo ra đáy cho lực mua, với giá chào mua cao nhất luôn xuất hiện ở đầu bảng. Khi thị trường thay đổi và chiến lược giao dịch được điều chỉnh, giá chào mua biến động liên tục, thể hiện tính năng động của thị trường tiền điện tử.

Giá chào mua trên thực tế

Hãy xem một ví dụ thực tế về lệnh mua BTC để hiểu rõ cách hoạt động của giá chào mua. Giả sử giá chào bán hiện tại là 63.004,33 USD nhưng biểu đồ giá ngắn hạn khá yếu, bạn tin rằng mình có thể mua BTC với giá thấp hơn. Bạn chọn đặt lệnh mua giới hạn ở 62.284,67 USD, tức là giá chào mua thấp hơn giá thị trường.

Giá chào mua này có thể không xuất hiện ở đầu sổ lệnh nếu không kéo xuống, nhưng thực tế giá Bitcoin biến động mạnh trong ngày là điều bình thường. Nếu giá thị trường về sát giá chào mua của bạn và có đủ lực bán để khớp các lệnh mua trước đó (và cả lệnh của bạn), lệnh bạn sẽ khớp với các lệnh bán mới vào thị trường. Nếu thị trường không về mức giá bạn chờ hoặc không đủ khối lượng bán, lệnh sẽ nằm trong sổ lệnh đến khi bạn hủy hoặc thị trường biến động phù hợp.

Giá chào bán là gì?

Giá chào bán là phía đối lập với giá chào mua trong giao dịch. Khi người bán đặt lệnh giới hạn ở giá bằng hoặc cao hơn giá thị trường, lệnh sẽ vào sổ lệnh với các giá chào bán thấp nhất được ưu tiên khớp trước. Giá chào bán phản ánh mức giá thấp nhất mà người bán sẵn sàng nhận để bán tiền điện tử tại thời điểm đó.

Với người mua, khi đặt lệnh mua thị trường, giá chào bán cũng là mức giá tốt nhất họ có thể mua tiền điện tử ngay. Điều này tạo thế cân bằng giữa bên mua muốn giá thấp và bên bán mong giá cao, với khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán là khoảng cách giữa hai bên.

Phía giá chào bán trong sổ lệnh tạo trần về sức bán, với các giá chào bán nhỏ nhất sẽ ở đầu bảng và dễ khớp trước. Hiểu cách giá chào bán vận hành giúp nhà giao dịch đặt lệnh bán chiến lược và nhận diện vùng kháng cự tiềm năng trên thị trường.

Giá chào bán trên thực tế

Hãy xét một ví dụ thực tế về giá chào bán cho cặp BTC/USD. Trong trường hợp này, bạn đặt giá chào bán cao hơn giá thị trường 1%. Khi thị trường đạt 64.454,39 USD, lệnh đủ điều kiện khớp với các lệnh mua vào.

Tuy nhiên, với bản chất động của sổ lệnh, người mua/bán khác có thể chen hàng bằng giá chào bán thấp hơn. Việc cạnh tranh này đẩy các lệnh giới hạn có giá chào bán cao hơn xuống dưới, làm giảm khả năng khớp lệnh. Nhà giao dịch cần cân đối giữa mức giá kỳ vọng và khả năng được thực hiện, vì đặt giá chào bán quá cao so với thị trường có thể khiến lệnh nằm chờ lâu mà không khớp.

Khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán là gì?

Khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán là phần chênh giữa giá chào mua cao nhất và giá chào bán thấp nhất trong sổ lệnh. Khoảng này là chỉ số vô cùng quan trọng vì nó quyết định chi phí thực hiện lệnh và phản ánh thanh khoản thị trường. Trong môi trường thanh khoản thấp, khoảng chênh lệch sẽ rộng hơn do ít người giao dịch và khối lượng đặt lệnh nhỏ.

Ở các thị trường thanh khoản cao, khoảng chênh lệch hẹp hơn rất nhiều. Với các đồng lớn như Bitcoin, chênh lệch có thể chỉ vài cent khi giao dịch sôi động. Ngược lại, thị trường thanh khoản thấp hoặc đồng nhỏ sẽ có chênh lệch tới vài USD hoặc tỷ lệ phần trăm lớn với giá trị tài sản.

Khi dùng lệnh thị trường, khoảng chênh lệch là yếu tố phải cân nhắc vì người mua luôn phải trả giá cao hơn (giá chào bán) còn người bán nhận giá thấp hơn (giá chào mua) so với giá giữa hai mức này. Tuy nhiên, khi dùng lệnh giới hạn, nhà đầu tư có thể đặt lệnh trong vùng chênh lệch để ưu tiên thực hiện mà vẫn có giá tốt hơn lệnh thị trường.

Điều gì làm khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán biến động?

Khoảng chênh lệch thay đổi do nhiều điều kiện thị trường và yếu tố bên ngoài. Hiểu rõ các động lực này giúp nhà giao dịch dự báo thời điểm chênh lệch sẽ rộng và điều chỉnh chiến lược:

• Biến động giá (Volatility): Tiền điện tử biến động mạnh vừa tạo cơ hội giao dịch hấp dẫn vừa làm khoảng chênh lệch rộng hơn. Khi nhà giao dịch không chắc chắn hướng giá ngắn hạn, họ thường đặt giá mua thấp hơn và bán cao hơn, kéo rộng khoảng chênh lệch.

• Khối lượng giao dịch (Trading Volume): Sàn nhỏ thường có chênh lệch lớn kể cả với đồng phổ biến như Bitcoin, Ethereum. Khối lượng càng cao, càng nhiều người tham gia, khoảng chênh lệch càng hẹp nhờ cạnh tranh giá mua bán.

• Loại tiền điện tử (Type of Cryptocurrency): Đồng hiếm thường có khoảng chênh lệch rộng vì ít người giao dịch và thanh khoản thấp, đẩy giá mua bán xa nhau và tăng chi phí giao dịch nhanh.

• Thời điểm trong ngày (Time of Day): Hoạt động thị trường theo giờ. Thường thấy chênh lệch hẹp trong giờ làm việc ở các trung tâm tài chính như Mỹ, châu Âu; cuối tuần hay giờ thấp điểm thì chênh lệch rộng vì thanh khoản giảm.

• Tính thanh khoản (Liquidity): Đồng tiền điện tử lớn có thanh khoản cao, tức là dễ mua bán mà không làm giá biến động nhiều. Thanh khoản cao giúp chênh lệch giá hẹp và thực hiện lệnh hiệu quả hơn vì có nhiều người mua bán các mức giá khác nhau.

• Bất ổn thị trường (Market Uncertainty): Khi thị trường bất ổn do tin tức, chính sách hoặc biến động vĩ mô, chênh lệch giá thường rộng lên. Nhà giao dịch thận trọng và ít đặt lệnh gần giá thị trường.

• Cơ cấu lệnh (Order Mix): Tỷ lệ lệnh thị trường/lệnh giới hạn ảnh hưởng chênh lệch. Lệnh thị trường lấy thanh khoản từ sổ lệnh, lệnh giới hạn cung cấp thanh khoản. Sàn áp phí lệnh thị trường gần bằng lệnh giới hạn thì ít lệnh giới hạn hơn, chênh lệch rộng vì thanh khoản giảm.

Ưu nhược điểm khi sử dụng giá chào mua - chào bán qua lệnh thị trường

Lệnh thị trường có ưu điểm về tốc độ, đơn giản nhưng cũng có những mặt hạn chế mà nhà giao dịch cần chú ý. Dùng lệnh thị trường đồng nghĩa bạn mua ở giá chào bán hoặc bán ở giá chào mua, chấp nhận mức giá hiện tại trên sổ lệnh.

Ưu điểm của lệnh thị trường:

• Khớp lệnh tức thì: Lệnh thị trường thực hiện ngay ở mức giá tốt nhất, giúp bạn vào hoặc thoát vị thế mà không chờ đợi
• Dễ đặt lệnh: Lệnh thị trường cấu hình đơn giản, phù hợp người mới và tiện cho cả nhà giao dịch có kinh nghiệm
• Chênh lệch giá nhỏ với tài sản lớn: Giao dịch các đồng vốn hóa lớn, thanh khoản cao thì chênh lệch giữa lệnh thị trường và lệnh giới hạn thường không đáng kể
• Phù hợp giao dịch nhỏ: Khối lượng nhỏ thì chi phí do chênh lệch rộng không lớn so với sự tiện lợi đạt được

Nhược điểm của lệnh thị trường:

• Phí giao dịch cao hơn: Đa số sàn thu phí cao hơn cho lệnh thị trường so với lệnh giới hạn vì lệnh này tiêu hao thanh khoản
• Giá khớp lệnh kém lý tưởng: Lệnh thị trường nhận giá hiện hữu, có thể thấp hơn nhiều so với giá trung bình, nhất là lúc thị trường biến động mạnh
• Ảnh hưởng lớn với đồng vốn hóa nhỏ: Lệnh thị trường lớn ở thị trường thanh khoản thấp có thể đẩy giá đi xa, gây trượt giá đáng kể
• Không kiểm soát giá thực hiện: Nhà giao dịch không chọn được giá mong muốn, mất quyền kiểm soát yếu tố then chốt khi giao dịch
• Chênh lệch giá thay đổi bất ngờ: Khoảng chênh lệch và thanh khoản ở giá thị trường có thể biến động nhanh, làm trượt giá lớn hơn dự kiến lúc đặt lệnh

Lệnh thị trường thích hợp cho các trường hợp cần giao dịch nhanh hoặc khối lượng nhỏ, nơi chi phí chênh lệch không đáng kể. Tuy vậy, phí cao cùng giá khó dự đoán khiến lệnh giới hạn tối ưu hơn khi bạn có thể chờ giá mong muốn.

Kết luận

Giá chào mua - chào bán rất quan trọng trong giao dịch tiền điện tử trên các nền tảng giao dịch nâng cao. Hiểu mối liên hệ giữa giá chào mua và chào bán, cũng như cách chúng tương tác trong sổ lệnh, giúp bạn lên kế hoạch giao dịch hiệu quả và giảm chi phí không cần thiết. Dù mức chênh lệch nhỏ trên từng giao dịch, tiết kiệm 1% giá khớp có thể cộng dồn rất lớn về lâu dài, nhất là trên thị trường tiền điện tử, nơi nhiều tài sản có thể tăng trưởng hàng nghìn phần trăm.

Khi nắm chắc các khái niệm về khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán, sổ lệnh và phân biệt lệnh thị trường với lệnh giới hạn, bạn sẽ ra quyết định giao dịch sáng suốt hơn về thời điểm và cách thức thực hiện lệnh. Kiến thức này càng giá trị khi bạn mở rộng hoạt động giao dịch và tối ưu từng khía cạnh chiến lược của mình.

Câu hỏi thường gặp

Giá chào mua và giá chào bán khác nhau như thế nào?

Giá chào mua là mức giá cao nhất người mua sẵn sàng trả cho tài sản, còn giá chào bán là mức giá thấp nhất người bán chấp nhận. Khoảng cách giữa hai mức này gọi là khoảng chênh lệch giá (spread), chính là chi phí giao dịch.

Khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán là gì và ảnh hưởng gì đến chi phí giao dịch của tôi?

Khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán là phần chênh giữa giá mua và giá bán. Nó làm tăng chi phí giao dịch vì bạn luôn phải trả khoản chênh lệch này trong mỗi giao dịch. Khoảng chênh lệch càng lớn, chi phí giao dịch càng cao.

Tại sao giá chào mua luôn thấp hơn giá chào bán?

Giá chào mua luôn thấp hơn giá chào bán vì nhà tạo lập thị trường thu chênh lệch để bù đắp cho việc cung cấp thanh khoản và quản lý rủi ro. Sự chênh lệch này giữ cho thị trường hoạt động trơn tru và có thanh khoản cho tất cả thành viên.

Làm sao giao dịch dựa trên khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán?

Mua ở giá chào mua, bán ở giá chào bán để hưởng lợi từ phần chênh lệch. Khoảng chênh lệch nhỏ chứng tỏ thanh khoản cao. Chiến lược này hiệu quả nhất với giao dịch tần suất cao và khối lượng lớn.

Khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán của cổ phiếu, ngoại hối và tiền điện tử là bao nhiêu?

Thị trường ngoại hối thường có chênh lệch nhỏ nhất (0,1-2 pip), cổ phiếu dao động tùy thanh khoản (0,01-0,50 USD), còn tiền điện tử thường có chênh lệch lớn hơn (0,5-2%) phụ thuộc vào khối lượng giao dịch và điều kiện thị trường.

Khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán nhỏ có luôn tốt hơn không?

Đúng, khoảng chênh lệch nhỏ thường tốt hơn. Nó thể hiện thị trường thanh khoản cao, chi phí giao dịch thấp giúp bạn khớp lệnh nhanh với giá tốt và giảm trượt giá.

Thanh khoản là gì, liên quan gì tới khoảng chênh lệch giá chào mua - chào bán?

Thanh khoản là mức độ dễ dàng mua bán tài sản mà không làm biến động giá lớn. Thanh khoản cao sẽ đi kèm khoảng chênh lệch hẹp hơn, giúp chi phí giao dịch thấp cho tất cả thành viên thị trường.

Người mới nên hiểu và sử dụng giá chào mua - chào bán ra sao khi giao dịch?

Giá chào mua là giá bạn có thể bán, giá chào bán là giá bạn có thể mua. Giá chào mua thường thấp hơn giá chào bán, tạo ra khoảng chênh lệch. Hiểu rõ hai mức giá này giúp bạn ra quyết định giao dịch tốt và khớp lệnh ở giá có lợi nhất.