Tổng quan đầy đủ về Khoa học phi tập trung

Khoa học phi tập trung là gì?

Khoa học phi tập trung, phát âm là “sigh” trong tiếng Anh, là một phong trào khoa học – công nghệ đột phá tại giao điểm giữa khoa học và Web3. Mục tiêu chính là kiến tạo hạ tầng công cộng cho nghiên cứu khoa học, thay đổi toàn diện cách tiến hành, tài trợ và chia sẻ nghiên cứu.

Định nghĩa và khái niệm cốt lõi

Khoa học phi tập trung (DeSci) mang lại phương thức phi tập trung mới trong tài trợ nghiên cứu, phá vỡ mô hình tập trung truyền thống. Khung này thúc đẩy hợp tác giữa các bên đa dạng thuộc hệ sinh thái nghiên cứu, tạo điều kiện hợp tác chưa từng có giữa các lĩnh vực và khu vực.

Với cảm hứng từ Web3.0, DeSci xây dựng mô hình khoa học phi tập trung dựa trên ba nguyên tắc: minh bạch, khả năng tiếp cận và dân chủ hóa. Nhờ đó, DeSci xóa bỏ các rào cản từng hạn chế tiến bộ khoa học và truyền tải tri thức.

DeSci tận dụng công nghệ blockchain để xây dựng hạ tầng công cộng nghiên cứu khoa học. Hạ tầng này tích hợp công cụ Web3.0 như hợp đồng thông minh và Tổ chức tự trị phi tập trung (DAO), tạo môi trường nghiên cứu công bằng, hiệu quả. Nền tảng này giúp nhà nghiên cứu hợp tác liền mạch, bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu và minh bạch phân bổ đóng góp.

Quá trình phát triển và trỗi dậy của khoa học phi tập trung

Khoa học phi tập trung được xây dựng trên nền tảng Khoa học Mở, hướng đến phổ biến nghiên cứu cho mọi người. Phong trào này đề cao chia sẻ công khai dữ liệu, phương pháp, quy trình, phần mềm và công trình, xóa bỏ rào cản tài chính, pháp lý, kỹ thuật vốn hạn chế tiếp cận tri thức khoa học. Mục tiêu là biến khoa học thành phương pháp chung phục vụ nhân loại và hành tinh.

Dù Khoa học Mở phát triển mạnh, triển khai vẫn gặp nhiều thách thức như quản lý nguồn lực nghiên cứu, xác thực dữ liệu, phân bổ đóng góp chính xác và duy trì minh bạch toàn bộ quá trình nghiên cứu. Những vấn đề này tạo khoảng trống trong hạ tầng khoa học mà DeSci hướng đến khắc phục.

ArXiv – nền tảng bản thảo điện tử, SciHub – nền tảng tài liệu nghiên cứu, đã cố gắng giải quyết một phần các vấn đề trên nhưng vẫn thiếu cơ chế kiểm soát chất lượng, xác minh mạnh, nên độ tin cậy và xác thực của nghiên cứu chia sẻ còn hạn chế.

Khoa học phi tập trung cải tiến khoa học truyền thống thế nào?

Khoa học phi tập trung đem lại nhiều tiềm năng chuyển đổi cho cộng đồng khoa học:

1. Gây quỹ cộng đồng cho nghiên cứu khoa học: DeSci cho phép nhiều nhà đầu tư và công chúng trực tiếp tài trợ cho dự án nghiên cứu, vượt qua rào cản tài trợ truyền thống như xin cấp vốn hoặc yêu cầu tổ chức. Nhờ đó, nhiều ý tưởng nghiên cứu đa dạng được hỗ trợ tài chính cần thiết. Dân chủ hóa tài trợ thúc đẩy đổi mới khoa học, ưu tiên chủ đề nghiên cứu thường bị bỏ qua bởi nguồn tài trợ truyền thống.

2. Đa dạng hóa nguồn tài trợ: Qua gây quỹ cộng đồng, các dự án khó tiếp cận tài trợ truyền thống nay được hỗ trợ, mở rộng phạm vi nghiên cứu khoa học, dẫn đến thành tựu đột phá ở lĩnh vực phi chính thống. Việc mở kênh tài trợ cho công chúng tạo điều kiện cho nghiên cứu đổi mới, thách thức mô hình đã thiết lập.

3. Nghiên cứu hợp tác: DeSci thúc đẩy hợp tác rộng rãi, hiệu quả giữa nhà nghiên cứu toàn cầu. Nhờ nền tảng phi tập trung, nhà nghiên cứu có thể chia sẻ dữ liệu, phương pháp, kết quả minh bạch, bảo mật mà không cần trung gian. Điều này nâng cao khả năng tái lập nghiên cứu, đẩy nhanh đổi mới, thúc đẩy dự án liên ngành phức tạp toàn cầu. Loại bỏ rào cản địa lý, tổ chức giúp nhà khoa học hợp tác dựa trên chuyên môn thay vì vị trí.

4. Công bố mở: DeSci đảm bảo quyền truy cập mở vào nghiên cứu qua công nghệ sổ cái phân tán. Cách này cung cấp quyền truy cập miễn phí vào bài báo, dữ liệu khoa học, vượt chi phí cao, hạn chế truy cập của mô hình xuất bản truyền thống. Ngoài ra, đẩy nhanh phổ biến tri thức, thúc đẩy nghiên cứu phát triển. DeSci loại bỏ rào chắn trả phí, biến tri thức khoa học thành tài sản công cho mọi người.

Khi các yếu tố này hội tụ, tiến bộ khoa học có thể tăng tốc đáng kể và môi trường nghiên cứu trở nên toàn diện hơn.

Thành phần của khoa học phi tập trung

Nhiều thành phần chủ chốt giúp DeSci khác biệt với các lĩnh vực phi tập trung khác. Nổi bật là giao điểm blockchain – Khoa học Mở và sử dụng DAO trong nghiên cứu khoa học.

Blockchain và Khoa học Mở

Blockchain có nhiều điểm tương đồng với nguyên tắc Khoa học Mở. Bản chất phi tập trung của blockchain đồng nghĩa không có cơ quan nào kiểm soát thông tin, dữ liệu không bị thay đổi sau khi ghi nhận. Đặc tính này tạo môi trường minh bạch, hợp tác, hỗ trợ khoa học công dân, chia sẻ dữ liệu giữa nhà nghiên cứu.

Dữ liệu công khai của mọi giao dịch trên blockchain nâng cao niềm tin vào kết quả nghiên cứu. Minh bạch cho phép xác minh độc lập các luận điểm khoa học, giảm khả năng thao túng dữ liệu hoặc thực hành nghiên cứu giả.

Blockchain sử dụng mã hóa, dấu thời gian để tạo bản ghi vĩnh viễn cho mọi thông tin chia sẻ. Nhà khoa học tận dụng tính năng này để theo dõi lịch sử nghiên cứu, chia sẻ dữ liệu, nội dung với niềm tin vào tính xác thực, nguồn gốc.

Cơ chế đồng thuận của blockchain yêu cầu phê duyệt từ thành viên mạng lưới, cho phép tính toán chính xác chỉ số như lượt tải bộ dữ liệu, số lần trích dẫn, xác minh metadata mà không cần trung gian. Những khả năng này tạo hệ thống đo lường tác động nghiên cứu đáng tin cậy, minh bạch, đảm bảo phân bổ đóng góp chính xác.

Vai trò của DAO trong nghiên cứu khoa học

DAO được phát triển để hỗ trợ người cùng mục tiêu hợp tác mà không cần cơ quan trung ương. Tổ chức này giúp thành viên đồng thuận về lợi ích, vì mỗi người đều có quyền lợi trong kết quả đạt được. Đồng bộ lợi ích tạo cộng đồng nghiên cứu công bằng, động lực cao.

DAO được quản trị bởi thành viên tổ chức và hợp đồng thông minh, tạo quy trình ra quyết định minh bạch, dân chủ. DeSci sử dụng DAO để dân chủ hóa quá trình nghiên cứu khoa học, trao quyền cho nhà nghiên cứu, nhà tài trợ, cộng đồng.

Ví dụ, phát triển phương pháp điều trị/công nghệ mới trong công nghệ sinh học đòi hỏi nghiên cứu – phát triển sâu rộng, thường cần hợp tác chặt chẽ. Truyền thống, cạnh tranh và vấn đề sở hữu trí tuệ cản trở hợp tác khi doanh nghiệp giữ kín dữ liệu vì lợi ích thương mại.

DAO thúc đẩy chia sẻ bằng cách thiết lập quy tắc bất biến về đóng góp, phần thưởng. Nhà nghiên cứu hợp tác tự do với minh bạch về quy tắc phân chia quyền sở hữu trí tuệ dựa trên đóng góp. Minh bạch này loại bỏ bất định, thúc đẩy hợp tác mở.

Tóm lại, nhà nghiên cứu có thể đạt kết quả nhanh hơn nhờ DAO so với làm việc độc lập tại công ty riêng để xử lý cùng một bệnh hoặc hưởng lợi từ đổi mới khoa học. Trí tuệ tập thể, nguồn lực của DAO đẩy nhanh đột phá mà mô hình truyền thống cần nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ.

Khoa học phi tập trung vận hành như thế nào?

Dự án DeSci sử dụng nhiều chức năng phổ biến: hợp đồng thông minh, cộng đồng, tài trợ on-chain, cơ chế sở hữu.

Hợp đồng thông minh

Hợp đồng thông minh tự động hóa, thực thi quy tắc tương tác trong hệ sinh thái DeSci, đảm bảo giao dịch an toàn, tuân thủ giao thức đã xác định. Chương trình tự động này đảm bảo mọi quy trình được áp dụng công bằng cho tất cả thành viên, loại bỏ trung gian đáng tin cậy, giảm rủi ro thiên vị hoặc thao túng.

Cộng đồng

DeSci xây dựng cộng đồng xoay quanh lĩnh vực nghiên cứu cụ thể. Cộng đồng này chia sẻ nguồn lực, hợp tác liền mạch trên dự án, hỗ trợ nghiên cứu có giá trị, tạo mạng lưới bên liên quan đóng góp chuyên môn, tài trợ, giám sát.

Tài trợ on-chain

Tài trợ nghiên cứu được huy động, quản lý trên blockchain, giảm chi phí xử lý, gánh nặng, tăng minh bạch. Mô hình này giúp nhà nghiên cứu tiếp tục công việc mà không lo bị đe dọa thành tích học thuật hoặc bằng cấp nếu kết quả không được công nhận rộng rãi. Tính minh bạch của tài trợ on-chain giúp nhà tài trợ theo dõi cách sử dụng nguồn lực.

Sở hữu

Nhà đóng góp duy trì quyền sở hữu rõ ràng với tài sản trí tuệ, được ghi nhận trên blockchain. Điều này đảm bảo quyền lợi, phần thưởng phân bổ hợp lý cho mọi thành viên. Bản ghi đóng góp bất biến tạo lịch sử minh bạch về ai đã đóng góp gì cho mỗi dự án nghiên cứu.

Các dự án, nền tảng khoa học phi tập trung

Một dự án tiên phong của DeSci là Noblblock. Mạng này không chỉ là nền tảng công bố tiêu chuẩn mà còn thúc đẩy hợp tác, giao lưu xã hội giữa người dùng. Noblblock đạt mục tiêu thông qua các tính năng sau:

• Kết nối đánh giá ngang hàng: Kết nối đồng nghiệp, thúc đẩy thảo luận, cải tiến quy trình đánh giá, tạo hệ thống thẩm định vững chắc, đáng tin cậy hơn.
• Thúc đẩy hợp tác: Khuyến khích hợp tác giữa các ngành khoa học, phá bỏ rào cản truyền thống hạn chế nghiên cứu liên ngành.
• Hệ thống phần thưởng mã hóa: Cung cấp phần thưởng cho người đánh giá, biên tập viên, thúc đẩy mô hình cộng đồng lấy chất lượng đóng góp làm trọng tâm.
• Bản ghi công bố bất biến: Sử dụng blockchain lưu trữ bản ghi công bố vĩnh viễn, không thể thay đổi, đảm bảo toàn vẹn hồ sơ khoa học.
• Giảm chi phí cho nhà nghiên cứu: Hạ chi phí công bố, mở rộng cơ hội tiếp cận cho nhiều nhà khoa học, nhất là từ tổ chức thiếu kinh phí.

Cách thức hoạt động

Noblblock vận hành như tạp chí khoa học trên blockchain, phi tập trung hóa xuất bản, dân chủ hóa quyền tiếp cận kết quả nghiên cứu, tạp chí học thuật. Dữ liệu trên blockchain Noblblock bất biến, ghi nhận theo thời gian, giả mạo gần như không thể. Sổ cái này xác nhận thời điểm kết quả nghiên cứu, sáng chế được công khai, xác lập quyền ưu tiên, phân bổ đóng góp rõ ràng.

Nền tảng thân thiện, thúc đẩy hợp tác giữa tác giả, người đánh giá, biên tập viên. Tác giả nộp bài, theo dõi tiến trình đánh giá; biên tập viên chọn người đánh giá đủ năng lực hỗ trợ quyết định thẩm định. Quy trình minh bạch đảm bảo trách nhiệm ở mọi giai đoạn công bố.

Nền tảng giải quyết vấn đề chi phí công bố cao trong khoa học truyền thống, loại bỏ phí xử lý bài báo, phí đăng ký hạn chế công bố, tiếp cận nghiên cứu. Tác giả chỉ trả phí cho dịch vụ đánh giá ngang hàng sử dụng, biên tập viên, người đánh giá nhận token qua phí giao dịch nhỏ. Mô hình này tạo hệ sinh thái bền vững, phân bổ phần thưởng công bằng cho mọi thành viên.

Quy trình công bố của Noblblock

1. Nộp bản thảo: Tác giả nộp bản thảo gồm tiêu đề, tóm tắt, từ khóa, chi tiết như hình ảnh, bảng. Tác giả trả phí xử lý bài báo, gửi token vào pool biên tập viên.

2. Đánh giá sơ bộ: Biên tập viên nhận thông báo, xem trước tiêu đề, tóm tắt trước khi quyết định xử lý bản thảo. Nếu chấp nhận, kiểm tra chi tiết về tính toàn vẹn khoa học, quyết định từ chối hoặc chuyển sang đánh giá ngang hàng.

3. Tuyển chọn người đánh giá: Biên tập viên dùng hệ thống lọc, mẫu email để mời người đánh giá. Khi hoàn tất, người đánh giá truy cập bản thảo.

4. Đánh giá ngang hàng: Người đánh giá kiểm định chất lượng khoa học, tác động với độc giả, phản hồi, đề xuất. Biên tập viên quyết định chấp nhận, từ chối hoặc yêu cầu chỉnh sửa từ tác giả.

5. Biên tập, định dạng: Bản thảo được duyệt sẽ biên tập, định dạng chuẩn bị công bố. Tác giả gửi tiền cuối cùng cho dịch vụ này.

6. Công bố, lưu trữ: Bản thảo công bố trên blockchain, đóng dấu thời gian, lưu trữ, tạo bản ghi vĩnh viễn cho cộng đồng nghiên cứu toàn cầu truy cập.

Tokenomics của NOBL

Token tiện ích cơ bản của Noblblock là NOBL. Người dùng mua NOBL qua sàn giao dịch phi tập trung. Token này giúp quản lý bài báo, thưởng cho biên tập viên, người đánh giá cùng nhiều chức năng khác.

Người dùng trao đổi NOBL qua giao dịch blockchain P2P. Đến nay, phát hành tổng cộng 1 tỷ NOBL. Khoảng 86 triệu NOBLE dùng khi ra mắt. Phát hành hàng năm sau ra mắt là 100 triệu NOBL, đảm bảo hệ sinh thái phát triển bền vững.

Phân bổ lớn nhất của NOBL qua bán công khai, tiếp theo là dự trữ, đội ngũ, marketing, tặng thưởng, chi phí pháp lý, sáng kiến cộng đồng. Phần còn lại phân bổ cho chương trình tài trợ, người đánh giá, biên tập viên, tác giả, cố vấn, đối tác, hợp tác – xây dựng hệ sinh thái toàn diện cho mọi bên liên quan.

Lợi ích của khoa học phi tập trung

Để hiểu lợi ích DeSci mang lại cho cộng đồng khoa học cần nhận diện các vấn đề trong bối cảnh khoa học hiện tại. Patrick Joyce, đồng sáng lập Research Hub, chỉ ra vấn đề then chốt:

20 năm qua, nhà khoa học tập trung công bố bài báo, tích lũy trích dẫn thay vì tạo tri thức mới có thể kiểm chứng. Hiệu suất phát triển công nghệ mới đã giảm.

Văn hóa khoa học này tạo nhiều vấn đề về liêm chính trong nghiên cứu. Cộng đồng khoa học, học thuật còn đối mặt với khủng hoảng tái lập.

Khủng hoảng tái lập là vấn đề khiến việc tái lập kết quả nghiên cứu khó khăn. Điều này gây lo ngại về tính xác thực của phát hiện nghiên cứu trước đó. Khủng hoảng này làm giảm lòng tin vào kết quả khoa học, nhấn mạnh nhu cầu nghiên cứu minh bạch, có thể tái lập.

Minh bạch và khả năng tiếp cận

Lợi ích của DeSci là thúc đẩy minh bạch, khả năng tiếp cận trong nghiên cứu khoa học. Mọi trao đổi tri thức trên blockchain đều ghi nhận minh bạch. Công chúng, cộng đồng khoa học xác minh đầu ra nghiên cứu qua nền tảng truy cập, kiểm chứng được.

Cách này tăng niềm tin, nâng cao tính toàn diện khoa học. Khi phương pháp, dữ liệu nghiên cứu minh bạch, công chúng, cộng đồng khoa học có thêm niềm tin vào kết quả, giải quyết vấn đề tái lập. Khả năng xác minh độc lập các luận điểm nghiên cứu tăng cường liêm chính chung của khoa học.

Phương pháp nghiên cứu minh bạch cho phép nhà khoa học, công chúng tái lập thí nghiệm, xác thực, phát triển trên nền tảng đã có. Tính tái lập này là cốt lõi của phương pháp khoa học, gần đây đã bị xói mòn.

Đổi mới tài trợ, hợp tác

DeSci còn mang đến phương thức tài trợ, hợp tác đổi mới cho cộng đồng khoa học qua DAO, hợp đồng thông minh. Bao gồm mô hình tài trợ mới như tài trợ mã hóa, gây quỹ cộng đồng cho dự án nghiên cứu, hỗ trợ tài chính cho nhà nghiên cứu. Cơ chế tài trợ thay thế này hỗ trợ nghiên cứu mà nguồn truyền thống bỏ qua.

Bản chất phi tập trung của blockchain tạo cơ hội hợp tác mới, xóa rào cản truyền thống giữa ngành, khu vực, thúc đẩy đổi mới, khám phá khoa học. Nhà nghiên cứu nhận tài trợ cộng đồng thay vì doanh nghiệp, giảm nhu cầu công bố hoặc loại bài báo vì cân nhắc thương mại. Tự do này giúp nhà khoa học theo đuổi nghiên cứu dựa trên giá trị khoa học thay vì tiềm năng thị trường.

DeSci giới thiệu phương thức mới đánh giá, thưởng cho nỗ lực khoa học, tạo môi trường hợp tác thay vì cạnh tranh. Chuyển dịch động lực này dẫn đến chia sẻ dữ liệu, phương pháp mở hơn, cuối cùng đẩy nhanh tiến bộ khoa học.

Thách thức của khoa học phi tập trung

Những năm gần đây, DeSci phát triển nhưng chưa chiếm lĩnh cộng đồng khoa học. Sau đây là góc nhìn về thách thức hiện tại của ngành:

Vấn đề khả năng mở rộng

Nhà khoa học ngoài ngành máy tính thường không quen tiền điện tử, gặp khó khăn với ví, bảo mật, trừu tượng hóa chuỗi, hợp đồng thông minh, công nghệ sổ cái phân tán. Để DeSci mở rộng, cần tăng tỷ lệ tham gia của nhà khoa học. Xây dựng lĩnh vực này cần nhiều nhà khoa học thành thạo công nghệ blockchain.

Vấn đề khác là quản trị DAO, đồng thuận blockchain. Mục tiêu là mở rộng quyền ra quyết định cho mọi người, kể cả khi một số người không đủ năng lực cho vai trò. Điều này khiến DeSci có thể gặp tình trạng thành viên không đủ tiêu chuẩn bỏ phiếu cho nghiên cứu giá trị thấp vì thiếu hiểu biết, liên minh chính trị, lợi ích tài chính. Xây dựng cơ chế quản trị cân bằng toàn diện – chuyên môn vẫn là thách thức lớn.

Quyền sở hữu trí tuệ

Hiện nay, DAO chưa giải quyết được quản lý quyền sở hữu trí tuệ. Nghiên cứu thường hợp tác với tổ chức, doanh nghiệp. Nhà nghiên cứu không có toàn quyền sở hữu kết quả nghiên cứu, hoặc phải chuyển quyền sở hữu khi nhận tài trợ, lao động.

Để phát huy tối đa tiềm năng DeSci, nhà đổi mới cần xây dựng phương thức quản lý hệ quả pháp lý giữa các bên như nhà nghiên cứu, tổ chức, doanh nghiệp, nhà tài trợ cộng đồng. Tạo khung pháp lý bảo vệ đóng góp cá nhân, hỗ trợ nghiên cứu hợp tác vẫn cần giải quyết.

So sánh khoa học phi tập trung với khoa học truyền thống

Khoa học phi tập trung là sự chuyển đổi mô hình so với khoa học truyền thống. Khoa học truyền thống dựa vào tổ chức tập trung, đánh giá ngang hàng bởi tạp chí uy tín, cơ chế tài trợ thứ bậc; DeSci phân bổ chức năng qua mạng blockchain, nền tảng quản trị cộng đồng.

Khoa học truyền thống thường gặp thiên lệch công bố, kết quả tiêu cực không được đăng, rào cản tiếp cận do chi phí đăng ký tạp chí cao. DeSci giải quyết qua công bố mở, đánh giá ngang hàng minh bạch ghi trên blockchain.

Mô hình tài trợ khác biệt rõ rệt. Khoa học truyền thống phụ thuộc tài trợ chính phủ, tổ chức, thường chậm, quan liêu. DeSci cho phép gây quỹ trực tiếp, phân bổ nguồn lực dựa trên cộng đồng, rút ngắn thời gian nghiên cứu, hỗ trợ dự án phi truyền thống.

Ethereum hỗ trợ khoa học phi tập trung như thế nào?

Bài viết chủ yếu phân tích yếu tố DeSci cần để thành công từ góc nhìn khoa học. Góc độ blockchain, DeSci cần bảo mật cao, phí thấp, khả năng kinh tế, tính cuối cùng, bảo mật mật mã.

Bảo mật có nhiều ý nghĩa. DeSci cần ứng dụng phi tập trung vững chắc với bảo mật kinh tế – năng lực Ethereum đã cung cấp nhờ mạng validator rộng, lịch sử ổn định.

Bảo mật kinh tế từ phí gas Ethereum, lợi nhuận staking đủ khởi tạo, ổn định chuỗi cho bảo mật ứng dụng. Từ tháng 10 năm 2022, Ethereum tạo ra gần 1 tỷ USD doanh thu, giúp chống tấn công ổn định chuỗi, là nền tảng hấp dẫn cho ứng dụng DeSci.

Tính phi tập trung của Ethereum đồng nghĩa không thực thể nào kiểm soát mạng lưới. Điều này giảm rủi ro điểm thất bại trung tâm như tấn công, tham nhũng. Validator phân tán của Ethereum đảm bảo chống nhiều hình thức tấn công.

Khi dữ liệu ghi trên blockchain Ethereum, không thể thay đổi. Tính bất biến này quan trọng cho toàn vẹn ứng dụng trên blockchain – ngăn thao túng bản ghi giao dịch, trạng thái ứng dụng. Với nghiên cứu khoa học, tính bất biến đảm bảo kết quả, dữ liệu công bố không bị thay đổi, luôn kiểm chứng được.

Xu hướng tiếp theo của khoa học phi tập trung

Khoa học phi tập trung đang khẳng định vị thế là lĩnh vực tiền điện tử thế hệ mới với tiềm năng lớn. Như đã đề cập, dự án như Noblblock đang mở đường. Phi tập trung hóa khoa học có thể đem lại lợi ích cho toàn ngành qua nghiên cứu minh bạch, phân bổ phần thưởng công bằng, nâng cao chất lượng kết quả nghiên cứu.

Dự báo xuất hiện một số xu hướng nổi bật của DeSci:

• Kết hợp AI, Machine Learning: Nền tảng DeSci sẽ tích hợp trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa đánh giá ngang hàng, nhận diện mẫu nghiên cứu, tăng tốc phân tích dữ liệu.

• Mở rộng DAO cho nghiên cứu chuyên ngành: Xuất hiện thêm DAO chuyên ngành nghiên cứu, tập trung lĩnh vực khoa học, thách thức cụ thể, xây dựng cộng đồng chuyên gia chuyên sâu.

• Nâng cao tương tác: Hệ sinh thái DeSci trưởng thành, khả năng tương tác giữa nền tảng, blockchain cải thiện, hợp tác liền mạch trên mạng nghiên cứu.

• Phổ cập rộng rãi: Công nghệ blockchain thân thiện hơn, nhà khoa học quen công cụ Web3, DeSci được tổ chức nghiên cứu truyền thống áp dụng để hiện đại hóa.

• Phát triển khung pháp lý: Chính phủ, tổ chức khoa học xây dựng khung pháp lý rõ ràng cho DeSci, cung cấp chắc chắn pháp lý cho nhà nghiên cứu, tổ chức tham gia mạng nghiên cứu phi tập trung.

Tương lai khoa học phi tập trung hứa hẹn chuyển đổi mạnh mẽ cho cách nhân loại thực hiện, tài trợ, chia sẻ tri thức khoa học, thúc đẩy đột phá phục vụ toàn nhân loại.

Câu hỏi thường gặp

Khoa học phi tập trung (DeSci) là gì? Khác biệt gì so với nghiên cứu khoa học truyền thống?

DeSci sử dụng công nghệ blockchain dân chủ hóa nghiên cứu khoa học toàn cầu. Khác với khoa học truyền thống, DeSci loại bỏ rào cản địa lý, tổ chức, tạo điều kiện hợp tác toàn cầu, mở rộng quyền tham gia dự án nghiên cứu, tài trợ.

Khoa học phi tập trung sử dụng blockchain như thế nào để cải thiện công bố học thuật, đánh giá ngang hàng?

Khoa học phi tập trung tận dụng blockchain hợp tác nghiên cứu minh bạch, mở. Nền tảng như ResearchHub mã hóa đóng góp, NFT đại diện quyền sở hữu trí tuệ, DAO như VitaDAO dân chủ hóa tài trợ. Điều này loại bỏ trung gian truyền thống, tăng tốc đánh giá ngang hàng, tạo kết nối trực tiếp từ nhà nghiên cứu đến nhà đầu tư.

Token, cơ chế khuyến khích hoạt động thế nào trong dự án DeSci?

Dự án DeSci sử dụng phần thưởng token khuyến khích nhà nghiên cứu qua DAO. Thành viên nhận token dựa đóng góp nghiên cứu, chia sẻ dữ liệu, xác thực ngang hàng, thúc đẩy đổi mới khoa học, tham gia hệ sinh thái nghiên cứu phi tập trung.

Cần điều kiện gì để tham gia nghiên cứu khoa học phi tập trung? Nhà nghiên cứu cá nhân lấy tài trợ như thế nào?

Thành viên cần năng lực nghiên cứu, kiến thức kỹ thuật. Nhà nghiên cứu cá nhân nhận tài trợ qua nền tảng DeSci dựa blockchain, bỏ phiếu cộng đồng, tài trợ cạnh tranh, cơ chế tài trợ phi tập trung giúp dân chủ hóa quy trình tài trợ nghiên cứu truyền thống.

Trường hợp ứng dụng cụ thể của khoa học phi tập trung trong y sinh, vật lý và lĩnh vực khác?

DeSci hỗ trợ chia sẻ dữ liệu bệnh nhân y sinh, tính toán phân tán vật lý. Blockchain tăng minh bạch, bảo mật dữ liệu. Nền tảng phi tập trung nâng hiệu quả nghiên cứu, hợp tác liên ngành khoa học.

DeSci gặp rủi ro, thách thức nào? Làm sao đảm bảo chất lượng nghiên cứu, liêm chính học thuật?

DeSci gặp rủi ro kiểm soát chất lượng, liêm chính do mở rộng quyền tham gia. Đảm bảo chất lượng nghiên cứu bằng đánh giá ngang hàng nghiêm ngặt, quản lý dữ liệu minh bạch, cơ chế xác thực cộng đồng phi tập trung duy trì tiêu chuẩn học thuật.

Quan hệ khoa học phi tập trung và tổ chức nghiên cứu truyền thống? Hai bên cùng tồn tại, phát triển thế nào?

Khoa học phi tập trung, tổ chức truyền thống tồn tại bổ sung, DeSci mang hợp tác linh hoạt, chia sẻ nguồn lực; tổ chức truyền thống cung cấp quy trình xác thực, hỗ trợ tài trợ có cấu trúc. Hai bên cùng phát triển dự án hợp tác, mô hình lai ghép.

Một số nền tảng, dự án DeSci nổi bật? Đặc điểm riêng từng nền tảng?

Nền tảng DeSci chủ chốt gồm Molecule – tài trợ nghiên cứu công nghệ sinh học phi tập trung, hỗ trợ nhà khoa học tìm nguồn tài trợ. Human tập trung ứng dụng phân tích dữ liệu sức khỏe. Nền tảng này tận dụng blockchain dân chủ hóa tài trợ nghiên cứu khoa học, hợp tác trực tiếp nhà nghiên cứu – nhà đầu tư, giảm vai trò trung gian, tăng tốc đổi mới khoa học đời sống.