Toàn bộ kiến thức về Non-Fungible Token (NFT)

Bản chất của NFT là gì?

Đặc tính kỹ thuật số và sự độc nhất

Chúng ta đang sống trong thời đại kỹ thuật số, nơi một trong những đặc điểm nổi bật nhất của nội dung số là khả năng sao chép cực kỳ dễ dàng. Bất kỳ ai từng sử dụng máy tính đều biết chỉ cần chọn văn bản rồi nhấn 'Ctrl C + Ctrl V' để tạo ra bản sao y nguyên. Điều này không chỉ áp dụng cho văn bản mà còn với mọi định dạng số—từ hình ảnh, âm thanh cho đến tệp video đều có thể được nhân bản không khó khăn.

Chính khả năng sao chép dễ dàng này tạo nên một đặc tính quan trọng của nội dung số: sự dư thừa. Khi một thứ có thể được sao chép vô hạn, nó trở nên phổ biến và mất đi nét riêng biệt. Vật phẩm càng dư thừa thì càng khó giữ được giá trị độc nhất. Đây là thách thức lớn của thế giới số—làm sao đảm bảo tính khan hiếm và xác thực khi mọi thứ đều có thể nhân bản hoàn hảo?

Thế giới kỹ thuật số đã phải đối mặt với nghịch lý này từ lâu. Phương pháp xác lập quyền sở hữu và xác thực trong môi trường vật lý không thể áp dụng trực tiếp cho không gian số. Ví dụ, một bức tranh treo tại bảo tàng luôn độc nhất—chỉ tồn tại ở một địa điểm, mang dấu vết của người nghệ sĩ, và có lịch sử xuất xứ rõ ràng. Ngược lại, tệp số dù là bản gốc hay bản sao thứ triệu đều hoàn toàn giống nhau về bản chất.

Tại sao NFT trở thành tâm điểm?

Chắc hẳn bạn từng nghe về những tác phẩm nghệ thuật số được bán với giá hàng triệu đô dưới dạng NFT. Đó thường chỉ là hình ảnh kỹ thuật số mà ai cũng có thể sao chép và dán. Vậy thực chất người mua sở hữu điều gì?

Điểm quan trọng cần hiểu là NFT không đại diện cho bản thân hình ảnh. NFT là một bản ghi điện tử xác nhận rằng: "Đây là tác phẩm gốc mang tên 'Everydays: The First 5000 Days' được sáng tác bởi Beeple." Nếu ví như mua bất động sản, NFT không phải căn hộ mà là giấy chứng nhận quyền sở hữu của một tài sản cụ thể tại một địa chỉ nhất định.

Khi giao dịch NFT, người mua thực chất trao đổi quyền đối với tác phẩm gốc, không chỉ là tệp số. Khái niệm "quyền sở hữu tác phẩm gốc" là cốt lõi. Ngay từ trước khi NFT xuất hiện, việc sưu tầm nghệ thuật đã là quá trình mua chứng nhận nguồn gốc—chuỗi lưu giữ quyền sở hữu chứng minh tính xác thực của tác phẩm.

Lấy ví dụ bức Mona Lisa của Leonardo da Vinci có vô số bản sao và hàng giả. Bản gốc tại Bảo tàng Louvre là vô giá, nhưng nếu đặt cạnh các bản sao tinh vi, đa số người khó phân biệt đâu là bản gốc. Giá trị của bức tranh tại Louvre không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở lịch sử chuyển giao từ tay da Vinci, qua chủ sở hữu đầu tiên đến các nhà sưu tầm qua nhiều thế kỷ. Chuỗi ghi nhận đó xác thực nguồn gốc. Sưu tầm nghệ thuật thực chất là mua chứng nhận nguồn gốc chứ không đơn thuần vì hình ảnh.

NFT xác thực nguồn gốc như thế nào?

Phần lớn NFT hiện nay được tạo theo chuẩn Ethereum ERC-721. Chuẩn này cho phép các nhà sáng tạo phát hành tệp số—hình ảnh, văn bản, âm thanh hay video—dưới dạng NFT trên blockchain. Blockchain ghi nhận thời điểm tạo NFT, người sáng tạo và tất cả các chủ sở hữu sau đó. Chính việc lưu trữ toàn diện này giúp NFT xác lập chứng nhận nguồn gốc gốc và trở thành tâm điểm trong lĩnh vực tài sản số.

Blockchain là sổ cái không thể sửa đổi, tạo ra bản ghi vĩnh viễn không thể bị thay đổi về sau. Mỗi giao dịch được bảo mật bằng công nghệ mật mã và xác minh bởi mạng lưới, đảm bảo tính xác thực của quyền sở hữu. Công nghệ này mang lại độ tin cậy về nguồn gốc mà trước đây chưa từng có trong môi trường số.

NFT hoạt động ra sao và lưu trữ như thế nào?

Như đã đề cập, NFT không phải là tác phẩm nghệ thuật hay tệp số mà giống giấy chứng nhận quyền sở hữu được lưu trên blockchain. Vậy tệp số thực tế được lưu ở đâu khi tạo NFT?

Về kỹ thuật có thể lưu trực tiếp tệp số trên blockchain, nhưng cách này thường không khả thi. Lưu trữ trên blockchain phát sinh phí theo dung lượng dữ liệu, nên lưu hình ảnh, âm thanh hoặc video lớn sẽ khiến phí giao dịch rất cao. Để giải quyết, phần lớn nhà sáng tạo NFT chọn giải pháp lưu trữ thay thế.

Phổ biến nhất là lưu tệp số trên IPFS (InterPlanetary File System), mạng lưu trữ phân tán ngang hàng. Bản ghi NFT trên blockchain chứa tham chiếu đến địa chỉ IPFS của tệp thực tế. Cách kết hợp này giúp tiết kiệm chi phí blockchain mà vẫn đảm bảo lưu trữ quyền sở hữu lâu dài.

Cần lưu ý IPFS không phải là blockchain—chỉ là hệ thống lưu trữ tệp phân tán chống mất dữ liệu và tấn công nhờ cấu trúc ngang hàng. Nhiều node lưu trữ bản sao tệp, tăng tính dự phòng và độ tin cậy.

Cách lưu trữ này cũng tiềm ẩn rủi ro. Ví dụ, nếu bạn mua NFT Mona Lisa nhưng IPFS lưu ảnh thật bị xâm phạm, bản ghi blockchain về quyền sở hữu vẫn còn, nhưng bạn có thể không truy cập hay xem được tác phẩm đã mua. Điều này cho thấy sự khác biệt giữa quyền sở hữu và quyền truy cập tài sản trong NFT.

Đặc điểm giao dịch NFT

Thị trường tiền điện tử tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây kéo theo sự ra đời của nhiều sàn chuyên giao dịch NFT. Các nền tảng lớn như Blur, OpenSea, Rarible, CryptoSlam, AtomicAssets và SuperRare. Những nền tảng này hỗ trợ giao dịch NFT theo hình thức đấu giá giống như thị trường nghệ thuật truyền thống.

Quy trình giao dịch cơ bản: chủ sở hữu NFT niêm yết token trên sàn, người mua đặt giá mua. Người có giá cao nhất hoặc đồng ý với giá bán sẽ sở hữu NFT. Mô hình này tương tự đấu giá nghệ thuật, nơi vật phẩm độc nhất được bán cho người trả giá cao nhất.

Các sàn giao dịch cung cấp hạ tầng cần thiết cho hệ sinh thái NFT. Họ mang đến giao diện dễ sử dụng để duyệt bộ sưu tập, đặt giá và giao dịch. Nhiều nền tảng còn hỗ trợ phân tích bộ sưu tập, xếp hạng độ hiếm và xác minh người sáng tạo. Mô hình sàn phát huy hiệu quả với vật phẩm giá trị cao, độc nhất, mỗi giao dịch đều quan trọng và cần chú ý riêng.

Tuy nhiên, mô hình này cũng có hạn chế. Giống như thị trường nghệ thuật truyền thống, thị trường NFT thường thiếu thanh khoản—ít người mua cho mỗi NFT và giao dịch có thể mất nhiều thời gian. Tính thanh khoản thấp khiến NFT khó định giá và khó bán nhanh khi cần thiết.

NFT có thể giao dịch như token thông thường không? Chuẩn ERC-404

Xét về giao dịch nghệ thuật trong thế giới thực: tác phẩm nghệ thuật là vật phẩm độc nhất, giá trị riêng biệt nên mua bán khá khó khăn. Người bán ít, người mua chọn lọc và giao dịch không thường xuyên. Theo thuật ngữ tiền điện tử, nghệ thuật là "tài sản kém thanh khoản."

NFT mang những đặc tính tương tự nghệ thuật truyền thống. Tuy nhiên, các sáng kiến mới đang nghiên cứu cách giúp giao dịch NFT linh hoạt hơn, giống như token có thể thay thế (FT). Đây là lúc chuẩn ERC-404 xuất hiện.

Thực tế có ví dụ tương tự: giao dịch căn hộ. Người mua thường xem trực tiếp trước khi mua, nhưng căn hộ cao cấp với xây dựng và chất lượng chuẩn hóa có thể mua chỉ dựa trên thương hiệu và vị trí. Nhà đầu tư bất động sản Trung Quốc giàu có từng mua căn hộ Hàn Quốc mà không cần xem thực tế, chỉ dựa vào nhận diện thương hiệu và chất lượng xây dựng.

Thị trường NFT chưa có những "thương hiệu cao cấp" đảm bảo tiện ích và giá trị ổn định. Tuy nhiên, khi Web3 và metaverse phát triển, sự chuẩn hóa này có thể hình thành tự nhiên trong môi trường số. Hiểu đúng bản chất NFT giúp nhà đầu tư nhận ra cơ hội khi các biến thể và chuẩn mới xuất hiện. Kiến thức này càng giá trị khi công nghệ tiến triển và các trường hợp sử dụng mới ra đời.

Chuẩn ERC-404 là phương pháp thử nghiệm để tăng thanh khoản cho NFT bằng cách kết hợp đặc tính của token có thể thay thế và không thể thay thế. Dù còn sơ khai, đổi mới này cho thấy công nghệ NFT luôn phát triển và có khả năng giải quyết những hạn chế hiện tại của thị trường. Khi hệ sinh thái tài sản số trưởng thành, sẽ có thêm nhiều đổi mới cân bằng tính độc nhất với khả năng giao dịch.

Câu hỏi thường gặp

NFT (Token không thể thay thế) là gì? Khác biệt với Bitcoin và Ethereum như thế nào?

NFT là viết tắt của Token không thể thay thế, đại diện cho tài sản số độc nhất trên blockchain. Khác với Bitcoin và Ethereum là các token có thể thay thế và trao đổi lẫn nhau, NFT không thể chia nhỏ và mang tính độc nhất, thể hiện quyền sở hữu các vật phẩm như nghệ thuật số, bộ sưu tập hoặc tài sản ảo.

NFT có ứng dụng thực tế nào? Vì sao mọi người sẵn sàng trả giá cao cho tài sản số?

NFT được sử dụng trong game, tài sản số, xác thực danh tính, DeFi và bộ sưu tập. Người mua trả giá cao vì tính khan hiếm và độc nhất, tương tự như nghệ thuật vật lý. Xác thực trên blockchain đảm bảo quyền sở hữu và tính xác thực, thúc đẩy nhu cầu và định giá cao cho vật phẩm số hiếm.

Cách mua bán NFT? Sử dụng ví và nền tảng nào?

Thiết lập ví tiền điện tử như MetaMask, nạp ETH, kết nối với nền tảng NFT, duyệt và mua NFT qua đấu giá hoặc giá cố định. Khi bán, niêm yết NFT với giá mong muốn và chờ người mua giao dịch.

Rủi ro khi mua NFT là gì? Làm sao tránh lừa đảo và mất tài sản?

Mua NFT tiềm ẩn rủi ro lừa đảo như sàn giả mạo, tài sản giả và phishing. Bảo vệ bản thân bằng cách xác minh người sáng tạo, dùng mật khẩu mạnh kèm xác thực hai yếu tố, kiểm tra kỹ URL, so sánh giá trên nền tảng chính thức, không nhấp vào link đáng ngờ hoặc chia sẻ khóa riêng tư.

NFT khác token có thể thay thế (FT) ở điểm nào?

NFT là tài sản số độc nhất, mỗi NFT có ID riêng, còn FT là đơn vị có thể trao đổi lẫn nhau. NFT đại diện cho vật phẩm cụ thể như nghệ thuật hoặc bộ sưu tập, trong khi FT là giá trị trừu tượng hoặc tiền tệ không có tính độc nhất.

Thị trường NFT hiện ra sao? Triển vọng phát triển trong tương lai như thế nào?

Thị trường NFT đang dần ổn định sau đỉnh cao 2021-2022, một số dự án đang phục hồi. Triển vọng tích cực nhờ tiện ích tăng, tổ chức đầu tư và tích hợp tài sản thực. Sự trưởng thành của thị trường cùng quy định rõ ràng sẽ thúc đẩy tăng trưởng bền vững lâu dài.

Cách tạo và phát hành NFT của riêng bạn? Yêu cầu kỹ thuật ra sao?

Chọn blockchain như Ethereum hoặc Binance Smart Chain, thiết lập ví như MetaMask, chọn nền tảng như OpenSea hoặc BakerySwap, tải lên tác phẩm số và trả phí phát hành. Không cần lập trình nâng cao.

Tình trạng pháp lý và chính sách thuế của NFT như thế nào?

Tình trạng pháp lý của NFT khác nhau tùy quốc gia. Tại Mỹ, NFT được coi là tài sản; ở Trung Quốc gọi là bộ sưu tập số và hạn chế giao dịch thứ cấp. Thuế gồm: 6% VAT cho giao dịch tại Trung Quốc, 20% thuế lợi nhuận cá nhân và 28% cho NFT sưu tầm tại Mỹ. Doanh nghiệp có thể được hưởng mức thuế thấp hơn khi NFT liên kết với hàng hóa vật lý.