IMF cảnh báo: Ảnh hưởng của stablecoin đến ngân hàng trung ương và sự ổn định tài chính toàn cầu

IMF cảnh báo nghiêm khắc về stablecoin: Đảo lộn tài chính toàn cầu

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa phát đi cảnh báo toàn diện về những thách thức ngày càng lớn mà stablecoin gây ra cho hệ thống tài chính toàn cầu. Đến tháng 9 năm 2025, thị trường stablecoin đã gần gấp đôi so với năm 2024, với tổng vốn hóa xấp xỉ 300 tỷ USD. Đà tăng trưởng bùng nổ này đã làm dấy lên lo ngại nghiêm trọng trong giới quản lý tiền tệ toàn cầu, đặc biệt về rủi ro hệ thống và chủ quyền tiền tệ mà IMF nhấn mạnh liên quan đến stablecoin. Thị trường stablecoin trị giá 305 tỷ USD cho thấy nguy cơ làm lung lay cơ chế cho vay truyền thống, cản trở thực thi chính sách tiền tệ và tiềm ẩn nguy cơ rút vốn khỏi các tài sản an toàn nhất thế giới.

Quy mô nắm giữ stablecoin hiện ngang bằng với dự trữ ngoại hối mà các ngân hàng trung ương cần để kiểm soát tiền tệ. Đáng chú ý là stablecoin tập trung mạnh ở các nền kinh tế mới nổi tại châu Phi, Trung Đông, Mỹ Latinh và Caribe, nơi tài sản số này ngày càng thay thế tiền gửi ngoại tệ truyền thống. Các tổ chức phát hành stablecoin hiện nắm khoảng 2% tổng lượng trái phiếu Chính phủ Mỹ ngắn hạn lưu hành, tương đương với dự trữ của ngân hàng trung ương và quỹ tài sản quốc gia ở nhiều quốc gia lớn. Sự tập trung này tạo ra rủi ro lớn cho ổn định tài chính, vì bất kỳ biến động nào ảnh hưởng tới nhà phát hành stablecoin đều có thể lan rộng trên quy mô toàn cầu. Cảnh báo của IMF phản ánh mâu thuẫn cơ bản: stablecoin vừa cải thiện khả năng tiếp cận tài chính và hiệu quả thanh toán xuyên biên giới, vừa phát triển quá nhanh vượt xa khung pháp lý vốn ra đời từ thời tiền kỹ thuật số còn chưa xuất hiện.

Stablecoin: Con dao hai lưỡi của tài chính số

Stablecoin vừa giải quyết các vấn đề thực tế, vừa tạo ra rủi ro hệ thống chưa từng có trong cấu trúc tài chính toàn cầu. Về lợi ích, các công cụ số này giúp thanh toán nhanh hơn, tiết kiệm chi phí đáng kể, đặc biệt với giao dịch xuyên biên giới và chuyển tiền quốc tế – những lĩnh vực mà ngân hàng truyền thống còn đắt đỏ, mất thời gian. Stablecoin mở rộng tiếp cận tài chính cho những người chưa có điều kiện sử dụng ngân hàng truyền thống, qua đó dân chủ hóa việc tham gia kinh tế toàn cầu. Công nghệ stablecoin thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo áp lực buộc các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán truyền thống phải tăng hiệu quả, mở rộng dịch vụ, mang lại lợi ích cho người dùng nhờ dịch vụ tốt hơn, phí thấp hơn.

Nhưng rủi ro đi kèm stablecoin lại là thách thức lớn cho ổn định tài chính toàn cầu. Lo ngại hàng đầu là hiệu ứng đô la hóa, nhất là khi stablecoin định danh ngoại tệ trở thành phương tiện thanh toán ưa chuộng ở thị trường mới nổi. Sự thay thế này trực tiếp làm suy yếu năng lực của ngân hàng trung ương và hiệu quả chính sách tiền tệ. Khi người dân sử dụng stablecoin neo theo USD thay vì đồng nội tệ, ngân hàng trung ương mất khả năng điều tiết kinh tế bằng công cụ truyền thống. Tình trạng ngân hàng bị rỗng hóa là điểm yếu lớn: stablecoin hút dòng vốn gửi vốn được thực hiện qua ngân hàng, làm suy giảm chức năng trung gian tín dụng thiết yếu cho phát triển kinh tế. Song song, hệ sinh thái stablecoin còn tiềm ẩn rủi ro rửa tiền, thất thu ngân sách do tư nhân hóa nguồn thu seigniorage, và áp lực chính trị từ các nhóm vận động mạnh về tài chính, gây khó khăn cho hoạch định chính sách hợp lý.

Ngân hàng trung ương phòng thủ: Cuộc đua giữ quyền kiểm soát tiền tệ

Các ngân hàng trung ương nhận thấy sự lan rộng của stablecoin đang thách thức trực tiếp quyền lực cốt lõi của họ với chính sách tiền tệ và ổn định tài chính. Việc triển khai tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) là phản ứng thể chế, nhưng CBDC lại gặp nhiều bất lợi cạnh tranh so với stablecoin do tư nhân phát hành. Khác với CBDC – đồng tiền số do nhà nước phát hành và kiểm soát – stablecoin vận hành ngoài tầm kiểm soát ngân hàng trung ương, nhưng lại mang đến trải nghiệm người dùng vượt trội và hiệu ứng mạng lưới thu hút đông đảo người dùng. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) từng cảnh báo rủi ro hút nguồn lực từ stablecoin định danh USD, cho rằng các công cụ này làm lệch dòng vốn khỏi các tài sản định giá bằng euro, làm suy yếu độc lập tiền tệ của khu vực này.

Môi trường pháp lý hiện nay cho thấy sự lệch pha lớn giữa không gian tài chính số và hệ thống quản trị hiện hành. Yao Zeng, Đại học Pennsylvania (Wharton), nhận định: “Bối cảnh tài chính toàn cầu thay đổi, nhưng luật lệ thì gần như không đổi.” Sự chậm trễ pháp lý khiến stablecoin tiếp tục lan rộng qua lỗ hổng thể chế, tạo rủi ro hệ thống mà hệ thống giám sát hiện nay chưa kiểm soát được. Ngân hàng trung ương chịu áp lực xây dựng cơ chế giám sát toàn diện, đồng thời phải xử lý ranh giới pháp lý mà stablecoin vốn dĩ dễ vượt qua. Một số nhà chức trách xem xét cho phép nhà phát hành stablecoin tiếp cận các cơ chế hỗ trợ thanh khoản của ngân hàng trung ương – giải pháp nhằm giảm rủi ro rút vốn nhưng vẫn duy trì giám sát. Tuy nhiên, điều này lại tiềm ẩn rủi ro đạo đức và đặt ra câu hỏi về đặc quyền dành cho doanh nghiệp tư nhân tiếp cận nguồn thanh khoản chính thức vốn chỉ dành cho tổ chức tài chính trọng yếu hệ thống.

Cạnh tranh giữa CBDC và stablecoin sẽ định hình tương lai chủ quyền tiền tệ. Nếu stablecoin định danh ngoại tệ chiếm ưu thế trước khi CBDC được sử dụng rộng rãi, ngân hàng trung ương ở thị trường mới nổi có thể bị tước mất công cụ chính sách tiền tệ. Thực tế nắm giữ stablecoin đã phản ánh xu hướng này, khi tỷ lệ sử dụng tăng mạnh ở nơi uy tín ngân hàng trung ương bị nghi ngờ. Cuộc đua này cho thấy một thực tế: ngân hàng trung ương phải vừa phát triển sản phẩm CBDC sánh ngang stablecoin, vừa siết quy định kiềm chế stablecoin – một nghịch lý đòi hỏi đổi mới thể chế, không thể giải quyết bằng biện pháp cấm đoán đơn thuần.

GENIUS Act: Kỷ nguyên mới trong quản lý stablecoin và tác động toàn cầu

Bức tranh tác động của quy định stablecoin đang định hình quanh các khuôn khổ hợp tác quốc tế nhằm đặt ra tiêu chuẩn tối thiểu, vẫn đảm bảo linh hoạt thẩm quyền. IMF và Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB) đã ban hành khuyến nghị toàn diện về tiêu chí quản trị stablecoin có trách nhiệm. Các khuyến nghị này bao gồm phòng ngừa thay thế đồng nội tệ, duy trì kiểm soát dòng vốn tại các nền kinh tế nhạy cảm, kiểm soát rủi ro tài khóa qua bảo vệ nguồn thu seigniorage, đảm bảo quy định rõ ràng về địa vị pháp lý stablecoin, thực thi tiêu chuẩn liêm chính tài chính nghiêm ngặt và tăng cường hợp tác toàn cầu. Nỗ lực quản lý ngày càng hướng đến việc coi stablecoin là công cụ thanh toán cần giám sát thận trọng, thay vì tài sản số không kiểm soát.

Các nước lớn áp dụng các cách tiếp cận khác nhau, phản ánh mức độ chịu rủi ro và mục tiêu chính sách riêng. FSB ghi nhận xu hướng phân loại stablecoin thành công cụ thanh toán ngày càng rõ, nhưng vẫn còn nhiều khác biệt về yêu cầu dự trữ, tài sản bảo chứng và quyền tiếp cận hệ thống thanh toán. Một số nơi thử nghiệm cho phép nhà phát hành stablecoin tiếp cận cơ chế thanh khoản ngân hàng trung ương, giải pháp bổ sung nhằm giảm rủi ro hệ thống song hành với giám sát. Tuy nhiên, cấu trúc quản lý phân mảnh hiện nay lại tạo điều kiện cho trốn tránh quy định, khi nhà phát hành stablecoin di chuyển đến nơi có giám sát lỏng lẻo nhất. Khung quản lý stablecoin cuối cùng phải có sự phối hợp toàn cầu thực chất, không chỉ là các quy định song song giữa các nước tạo ra lỗ hổng dễ bị lợi dụng bởi các tổ chức thị trường tinh vi.

Hệ quả của những quy định này vượt xa phạm vi quản lý stablecoin, định hình lại cấu trúc thị trường tài chính và hiệu quả chính sách tiền tệ. Các tiêu chuẩn quốc tế đang dẫn dắt quá trình này, nhận thức rằng tính xuyên biên giới của stablecoin làm phức tạp đáng kể cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ truyền thống. Biến động dòng vốn tăng mạnh khi stablecoin cho phép dịch chuyển tiền gửi nhanh chóng giữa các khu vực chỉ vì chênh lệch lãi suất nhỏ hoặc lo ngại ổn định. Sự phân mảnh hệ thống thanh toán đe dọa ổn định tài chính khi các hệ sinh thái stablecoin vận hành biệt lập, tạo ra cấu trúc song song dễ sụp đổ dây chuyền trong thời điểm căng thẳng. Nhà hoạch định chính sách phải định hướng quản lý tài sản số sao cho cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới và giảm rủi ro hệ thống – một mâu thuẫn không dễ giải quyết. Rủi ro ổn định tài chính toàn cầu đòi hỏi phối hợp chính sách vĩ mô vượt ngoài hài hòa quy định, bao gồm điều phối chính sách tiền tệ và quản lý dòng vốn, phù hợp với vai trò cấu trúc của tài sản số trong thị trường tài chính hiện đại. Nền tảng như Gate đóng vai trò hạ tầng then chốt, vừa hỗ trợ giao dịch tài sản số hợp pháp vừa đáp ứng các yêu cầu quản lý mới.