Quyền chọn trên hợp đồng tương lai là gì? Định nghĩa và cách thức vận hành

Những điểm chính

• Quyền chọn trên hợp đồng tương lai trao cho người sở hữu quyền, nhưng không ràng buộc nghĩa vụ, được mua hoặc bán hợp đồng tương lai ở mức giá xác định trước.
• Tài sản cơ sở của loại quyền chọn này là hợp đồng tương lai, không phải cổ phiếu hay hàng hóa vật chất.
• Quyền chọn trên hợp đồng tương lai có đặc điểm hao mòn thời gian, đòn bẩy tài chính và cơ chế định giá khác biệt so với quyền chọn tiêu chuẩn.

Quyền chọn trên hợp đồng tương lai là gì?

Quyền chọn trên hợp đồng tương lai là công cụ phái sinh tài chính cho phép người sở hữu có quyền, nhưng không có nghĩa vụ, tham gia vị thế hợp đồng tương lai với mức giá xác định trước vào hoặc trước ngày đáo hạn của quyền chọn. Quyền chọn mua (call option) cho phép mua hợp đồng tương lai, còn quyền chọn bán (put option) cho phép bán hợp đồng tương lai.
Khác với quyền chọn cổ phiếu, tài sản cơ sở của quyền chọn trên hợp đồng tương lai chính là hợp đồng tương lai. Bởi hợp đồng tương lai đã được xác lập dựa trên một tài sản cơ sở như hàng hóa hoặc chỉ số, quyền chọn này thường được xem là phái sinh của phái sinh.
Các hợp đồng quyền chọn này được chuẩn hóa và niêm yết giao dịch trên các sở giao dịch được quản lý, đảm bảo minh bạch, thanh khoản và điều kiện hợp đồng nhất quán.

Cách thức hoạt động của quyền chọn trên hợp đồng tương lai

Quyền chọn trên hợp đồng tương lai hoạt động bằng cách gắn kết hợp đồng quyền chọn với một hợp đồng tương lai cụ thể theo tháng và mức giá xác định. Giá thực hiện của quyền chọn là mức giá mà tại đó người sở hữu có thể tham gia hợp đồng tương lai nếu thực hiện quyền chọn.
Nếu người nắm giữ quyền chọn mua thực hiện quyền, họ nhận vị thế mua (long) trên hợp đồng tương lai cơ sở với mức giá thực hiện. Nếu người sở hữu quyền chọn bán thực hiện quyền, họ nhận vị thế bán (short) trên hợp đồng tương lai tại mức giá đó. Trong thực tế, nhiều nhà giao dịch sẽ chốt hoặc bù trừ vị thế quyền chọn trước ngày đáo hạn thay vì thực hiện quyền.
Người mua quyền chọn trả một khoản phí (premium) ngay từ đầu, đây là mức thua lỗ tối đa có thể xảy ra cho người sở hữu. Người bán quyền chọn nhận khoản phí này và có nghĩa vụ phải tham gia vị thế hợp đồng tương lai nếu quyền chọn được thực hiện.

Mối quan hệ giữa quyền chọn và hợp đồng tương lai

Hợp đồng tương lai là thỏa thuận ràng buộc, buộc cả hai bên phải thực hiện giao dịch vào thời điểm trong tương lai, trừ khi vị thế được tất toán trước đó. Trong khi đó, quyền chọn chỉ mang lại quyền mà không áp đặt nghĩa vụ với người mua.
Quyền chọn trên hợp đồng tương lai kết hợp hai đặc điểm này. Người mua quyền chọn có sự linh hoạt, còn nghĩa vụ của hợp đồng tương lai chỉ phát sinh khi quyền chọn được thực hiện. Cấu trúc này cho phép nhà đầu tư kiểm soát mức độ tiếp xúc với thị trường hợp đồng tương lai, đồng thời giới hạn rủi ro giảm giá ở mức phí quyền chọn đã trả.
Do hợp đồng tương lai cơ sở có thể cần ký quỹ, việc thực hiện quyền chọn trên hợp đồng tương lai sẽ tạo ra một vị thế hợp đồng tương lai phải được quản lý theo quy định sở giao dịch.

Các yếu tố ảnh hưởng đến định giá quyền chọn trên hợp đồng tương lai

Giá trị của quyền chọn trên hợp đồng tương lai bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như giá hiện tại của hợp đồng tương lai cơ sở, giá thực hiện, thời gian còn lại đến ngày đáo hạn, mức độ biến động thị trường và lãi suất hiện hành.
Khi ngày đáo hạn đến gần, giá trị thời gian của quyền chọn giảm dần, gọi là hao mòn thời gian. Hiện tượng này tăng nhanh khi quyền chọn sắp đáo hạn và có vai trò quan trọng trong kết quả đầu tư của cả người mua và người bán quyền chọn.
Biến động thị trường là yếu tố rất quan trọng. Dự kiến biến động càng cao thì phí quyền chọn càng lớn vì khả năng giá hợp đồng tương lai đạt mức có lợi càng cao.

Ứng dụng của quyền chọn trên hợp đồng tương lai

Quyền chọn trên hợp đồng tương lai thường được dùng để phòng ngừa rủi ro, đầu cơ và quản lý rủi ro.
Các bên phòng ngừa rủi ro như nhà sản xuất, người tiêu dùng hoặc tổ chức tài chính sử dụng quyền chọn này để bảo vệ trước biến động giá bất lợi nhưng vẫn có cơ hội hưởng lợi khi thị trường thuận lợi. Tính tùy chọn giúp nhà đầu tư bảo vệ mà không cần cam kết nghĩa vụ cố định.
Nhà đầu cơ có thể dùng quyền chọn trên hợp đồng tương lai để thể hiện quan điểm về xu hướng giá hoặc biến động với số vốn ban đầu giới hạn. Khoản lỗ tối đa với người mua quyền chọn thường chỉ dừng ở phí đã trả, giúp kiểm soát rủi ro tốt hơn so với vị thế hợp đồng tương lai trực tiếp.

Rủi ro và hạn chế

Dù quyền chọn trên hợp đồng tương lai mang lại sự linh hoạt, chúng cũng có những rủi ro riêng biệt. Hao mòn thời gian có thể khiến giá trị quyền chọn giảm dù giá hợp đồng tương lai không đi ngược kỳ vọng, khiến yếu tố thời điểm trở nên rất quan trọng trong chiến lược quyền chọn.
Đòn bẩy tài chính cũng là điểm cần chú ý. Chỉ một biến động nhỏ của giá hợp đồng tương lai cũng có thể làm giá trị quyền chọn thay đổi đáng kể, khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ so với số vốn ban đầu.
Thêm vào đó, quyền chọn trên hợp đồng tương lai phụ thuộc cả vào giá hợp đồng tương lai lẫn biến động của quyền chọn, nên đòi hỏi nhà đầu tư có hiểu biết sâu hơn. Đánh giá sai về biến động hoặc thời điểm đáo hạn có thể dẫn tới kết quả không như mong đợi.

So sánh quyền chọn trên hợp đồng tương lai và quyền chọn tiêu chuẩn

Khác biệt chính giữa quyền chọn trên hợp đồng tương lai và quyền chọn tiêu chuẩn nằm ở tài sản cơ sở. Quyền chọn tiêu chuẩn thường gắn với cổ phiếu, ETF hoặc chỉ số, còn quyền chọn trên hợp đồng tương lai thì gắn với hợp đồng tương lai.
Sự khác biệt này tác động tới cách thanh toán, yêu cầu ký quỹ sau khi thực hiện và hành vi thị trường. Thực hiện quyền chọn cổ phiếu sẽ dẫn đến sở hữu hoặc bán cổ phiếu, còn thực hiện quyền chọn trên hợp đồng tương lai sẽ tạo ra vị thế hợp đồng tương lai cần được quản lý hoặc tất toán.
Do đó, quyền chọn trên hợp đồng tương lai thường được sử dụng bởi những nhà đầu tư đã quen thuộc với thị trường hợp đồng tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Quyền chọn trên hợp đồng tương lai có được thực hiện tự động không?

Việc quyền chọn có được thực hiện tự động hay không phụ thuộc vào quy định của sở giao dịch và việc quyền chọn đó có ở trạng thái sinh lời vào ngày đáo hạn. Nhà giao dịch thường đóng vị thế trước đáo hạn để tránh phát sinh hợp đồng tương lai ngoài ý muốn.

Rủi ro có được giới hạn khi mua quyền chọn trên hợp đồng tương lai không?

Với người mua quyền chọn, khoản lỗ tối đa thường dừng ở mức phí quyền chọn đã trả. Tuy nhiên, người bán quyền chọn có thể gặp rủi ro lớn hơn đáng kể tùy vào biến động của thị trường.

Có cần tài khoản hợp đồng tương lai để giao dịch quyền chọn trên hợp đồng tương lai không?

Có. Để giao dịch quyền chọn trên hợp đồng tương lai, bạn cần tài khoản môi giới đã được phê duyệt cho giao dịch hợp đồng tương lai và phái sinh, do độ phức tạp và rủi ro của sản phẩm này.

Kết luận

Quyền chọn trên hợp đồng tương lai là công cụ phái sinh nâng cao, giúp nhà đầu tư có quyền tham gia hợp đồng tương lai theo điều kiện xác định trước. Nhờ sự kết hợp giữa tính linh hoạt của quyền chọn và khả năng tiếp cận thị trường hợp đồng tương lai, đây là công cụ phòng ngừa rủi ro và định vị chiến lược hiệu quả. Tuy nhiên, do cấu trúc nhiều lớp, độ nhạy với yếu tố thời gian và biến động cùng khả năng khuếch đại kết quả, nhà đầu tư cần hiểu rõ cơ chế hoạt động trước khi sử dụng.