Nên đầu tư vào lĩnh vực nào trong thời kỳ suy thoái: 7 điều nên làm và không nên làm

Giới thiệu

Xu hướng vĩ mô

Trước dự báo kinh tế vĩ mô u ám được đưa ra bởi các chuyên gia và nhà đầu tư hàng đầu như Jeremy Grantham, Michael Burry và Ray Dalio, vậy nên đầu tư vào đâu khi nền kinh tế suy thoái?

Những năm vừa qua là thời kỳ đầy khó khăn đối với các thị trường toàn cầu. Nền kinh tế thế giới bị ảnh hưởng nặng nề bởi các đợt phong tỏa vì dịch bệnh, dẫn đến lạm phát kỷ lục ở nhiều quốc gia và gây ra tình trạng đình lạm tại nhiều khu vực.

Trên bối cảnh vốn đã ảm đạm này, những vấn đề địa chính trị như xung đột Nga-Ukraine càng làm tăng nguy cơ suy thoái. Cổ phiếu công nghệ như Netflix đã mất hơn 50% giá trị và S&P 500 đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm gần đây.

Lạm phát làm xói mòn giá trị tiết kiệm tiền mặt, trong khi bất ổn kinh tế lại đe dọa thị trường tài chính, khiến nhà đầu tư rơi vào thế khó.

Dù vậy, nếu biết cách tìm kiếm, vẫn luôn có những cơ hội đáng để nắm bắt. Dưới đây là một số khuyến nghị giúp bạn định hướng trong giai đoạn khó khăn và nhận biết cơ hội đầu tư tiềm năng khi kinh tế suy thoái.

Nên đầu tư gì khi suy thoái kinh tế?

Những giai đoạn kinh tế đi xuống thường mang đến các cơ hội đầu tư sinh lời, khi nhà đầu tư có thể mua cổ phiếu giá trị với mức chiết khấu hấp dẫn. Đây là lý do các nhà đầu tư thành công luôn xem thời kỳ khó khăn là cơ hội: họ mua vào lúc thị trường chạm đáy.

Thực tế cho thấy chưa có cuộc suy thoái hay khủng hoảng kinh tế nào là vĩnh viễn. Suy thoái kinh tế là hiện tượng chu kỳ. Nói cách khác, nhà đầu tư có thể kiếm lời trong thời kỳ suy thoái bằng chiến lược hợp lý vào các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng.

Trong thời kỳ suy thoái, một số chiến lược đầu tư sẽ trở nên đặc biệt quan trọng. Việc nhận diện các loại tài sản có xu hướng hoạt động tốt khi kinh tế co lại sẽ giúp nhà đầu tư vừa bảo toàn vốn vừa có thể đạt được lợi nhuận đáng kể. Mấu chốt là chọn đúng lĩnh vực và công cụ có sức chống chịu hoặc hưởng lợi từ bất ổn kinh tế.

Một số lời khuyên cụ thể khi đầu tư trong thời kỳ suy thoái:

1. Đánh giá các công cụ đầu tư được quản lý như quỹ tương hỗ, quỹ chỉ số và ETF. Đây là danh mục tài sản bao phủ toàn ngành, lĩnh vực, thị trường hoặc chỉ số, giúp cân bằng tốt hơn so với đầu tư cổ phiếu riêng lẻ. Những sản phẩm đầu tư đa dạng này có cơ chế quản lý rủi ro và được giám sát chuyên nghiệp.

2. Cân nhắc giữ tiền mặt dư thừa trong các công cụ an toàn, rủi ro thấp như quỹ thu nhập cố định ngắn hạn. Trong môi trường lạm phát cao và lãi suất tăng như hiện nay, thị trường tiền tệ thường mang lại lợi suất tốt hơn. Cách này vừa duy trì thanh khoản vừa giúp sinh lãi phần nào bù đắp lạm phát.

3. Cân nhắc đầu tư cổ phiếu vào các lĩnh vực chống chịu suy thoái: đó là các doanh nghiệp cung cấp hàng hóa, dịch vụ thiết yếu như thực phẩm cơ bản, y tế, công nghệ thiết yếu, năng lượng, nước sạch, sửa chữa và cả các ngành "giải trí nhẹ" như đồ ăn vặt, bánh kẹo. Các lĩnh vực này thường giữ được nhu cầu ổn định bất kể kinh tế biến động, vì người tiêu dùng vẫn phải mua các sản phẩm thiết yếu ngay cả khi khó khăn tài chính.

4. Cân nhắc cổ phiếu blue-chip đang giảm giá. Nếu bạn chấp nhận rủi ro, cổ phiếu của những công ty có nền tảng vững chắc là lựa chọn tốt khi suy thoái. Những tập đoàn lớn này thường sở hữu bảng cân đối tài chính mạnh, mô hình kinh doanh đã kiểm chứng và nguồn lực vượt qua khủng hoảng, giúp chúng trở nên hấp dẫn đầu tư dài hạn khi mua ở định giá thấp.

5. Cân nhắc đầu tư vào vàng, loại tài sản luôn giữ giá trị ngay cả khi kinh tế bất ổn. Vàng là công cụ phòng chống lạm phát và mất giá tiền tệ truyền thống, giúp ổn định danh mục khi các tài sản khác biến động mạnh.

Không nên đầu tư gì khi kinh tế suy thoái?

Khi kinh tế suy thoái, hãy tránh đầu tư quá nhiều vào các doanh nghiệp chu kỳ như du lịch, khách sạn, giải trí. Những lĩnh vực này dễ bị ảnh hưởng bởi việc cắt giảm chi tiêu tiêu dùng, vốn thường giảm mạnh trong thời kỳ suy thoái. Khi ngân sách gia đình bị thắt chặt, chi tiêu cho du lịch, ăn uống, giải trí thường giảm hẳn.

Điều thú vị là hiện tượng Lipstick Effect từng ghi nhận trong Đại khủng hoảng những năm 1930, mô tả xu hướng người tiêu dùng vẫn mua các món “nhỏ” như mỹ phẩm ngay cả khi kinh tế khó khăn. Hiện tượng này cho thấy không phải mọi chi tiêu tùy nghi đều biến mất, và một số mặt hàng xa xỉ giá rẻ vẫn giữ được nhu cầu khi suy thoái.

Thêm vào đó, một số ngành sản xuất cũng thường gặp khó khăn khi nhu cầu giảm hoặc chi phí tăng. Công nghiệp nặng và các nhà sản xuất hàng hóa bền thường chứng kiến doanh thu sụt giảm khi cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng đều hạn chế chi tiêu cho sản phẩm giá trị lớn.

Tránh các doanh nghiệp vay nợ cao. Những công ty này có nguy cơ phá sản lớn hơn do gánh nặng trả nợ tăng mạnh nếu doanh thu giảm vì kinh tế yếu. Khi thị trường tín dụng thắt chặt, việc tái cấp vốn sẽ rất khó khăn và tốn kém cho các doanh nghiệp gánh nợ lớn.

Đầu tư tiền điện tử trong thời kỳ suy thoái: nên hay không?

Lời khuyên truyền thống là nên tránh xa các tài sản như tiền điện tử, vốn luôn biến động mạnh ngay cả khi kinh tế ổn định. Đầu tư truyền thống ưu tiên bảo toàn vốn trong suy thoái, không phù hợp với bản chất rủi ro cao của tài sản số.

Thời gian qua, tiền điện tử chủ yếu đi xuống, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt. Ví dụ, Bitcoin đã giảm tới 72% so với đỉnh cuối năm 2021. Mức giảm này cho thấy sự biến động cực đoan của thị trường tiền điện tử, nhất là khi kinh tế toàn cầu chịu áp lực.

Điểm khác biệt của tiền điện tử là đây là loại tài sản rất mới. Thị trường tiền điện tử thiếu dữ liệu lịch sử về các chu kỳ kinh tế lớn, nên khó dự đoán hiệu suất khi suy thoái kéo dài. So với các tài sản truyền thống với dữ liệu hàng thập kỷ, tiền điện tử chỉ trải qua một số giai đoạn kinh tế nhất định.

Vì vậy, dù trong suy thoái hay kinh tế bình thường, các nguyên tắc đầu tư tiền điện tử (và mọi khoản đầu tư) đều giống nhau:

• Chỉ đầu tư bằng tiền mặt dư thừa hoặc số tiền bạn sẵn sàng mất. Nguyên tắc này càng quan trọng khi kinh tế bất ổn, công việc và thu nhập có thể bị ảnh hưởng.

• Chỉ đầu tư nếu bạn thật sự tin vào tiền điện tử, để có động lực nghiên cứu kỹ lưỡng. Hiểu rõ công nghệ, ứng dụng và tiềm năng dài hạn là điều cần thiết trước khi đầu tư, nhất là khi thị trường biến động.

Việc đầu tư vào tiền điện tử trong thời kỳ suy thoái phụ thuộc vào mức chịu rủi ro, thời gian đầu tư và cấu trúc danh mục của từng cá nhân. Một số nhà đầu tư có thể dành một phần nhỏ danh mục cho tài sản số do tiềm năng tăng trưởng dài hạn, trong khi người khác chọn loại bỏ hoàn toàn khi kinh tế bất ổn.

Tiền mặt có phải là vua khi suy thoái kinh tế?

Giữ tiền mặt rất quan trọng trong thời kỳ suy thoái vì bạn có thể mất khoản tiết kiệm. Có đủ tiền mặt giúp bạn trang trải chi phí ít nhất vài tháng, mang lại an toàn tài chính và sự yên tâm khi kinh tế không chắc chắn.

Xét về đầu tư, tiền mặt là tài sản hữu ích khi suy thoái vì mang lại thanh khoản, giúp tận dụng cơ hội đầu tư khi kinh tế hồi phục. Khi giá tài sản giảm mạnh, tiền mặt dự trữ giúp nhà đầu tư mua vào các khoản đầu tư chất lượng ở mức giá hấp dẫn.

Tuy nhiên, tùy mục tiêu tài chính, tiền mặt có thể không phải khoản đầu tư tốt nhất khi suy thoái, nhất là nếu có dư tiền. Tiền mặt mang lại an toàn và linh hoạt nhưng cũng chịu rủi ro mất giá khi lạm phát tăng.

Nếu bạn hướng tới tăng trưởng dài hạn, nên đầu tư vào các tài sản khác có tiềm năng sinh lời tốt hơn. Kết hợp giữ tiền mặt với đầu tư chiến lược vào tài sản bị định giá thấp giúp nhà đầu tư hưởng lợi khi kinh tế phục hồi, đồng thời đảm bảo thanh khoản cho trường hợp khẩn cấp và cơ hội mới.

Kết luận

Nhà đầu tư có nhiều cách bảo vệ danh mục trong suy thoái và tạo nền tảng thành công khi kinh tế phục hồi. Đầu tư hiệu quả trong thời kỳ suy thoái đòi hỏi lập kế hoạch kỹ lưỡng, thực hiện kỷ luật và giữ tầm nhìn dài hạn vượt qua biến động thị trường.

• Đa dạng hóa danh mục đầu tư. Đừng bỏ tất cả trứng vào một giỏ, hãy phân bổ vốn vào nhiều loại tài sản khác nhau. Đa dạng hóa giúp giảm rủi ro khi một lĩnh vực đi xuống, các lĩnh vực khác có thể ổn định hoặc tăng trưởng bù lại. Cân nhắc kết hợp cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản, hàng hóa và các khoản đầu tư thay thế để xây dựng danh mục vững chắc.

• Kiên định với chiến lược đầu tư. Giữ vững kế hoạch đã đề ra, không quyết định cảm tính. Phản ứng theo cảm xúc trước biến động thị trường thường gây hậu quả xấu, ví dụ bán tháo ở đáy hoặc chạy theo đầu cơ. Kỷ luật gồm đánh giá danh mục định kỳ, cân đối lại khi cần và tránh thay đổi chiến lược quá mức vì biến động ngắn hạn.

• Hãy nhớ suy thoái không kéo dài mãi. Dù là giai đoạn khó khăn, nhưng cuối cùng sẽ kết thúc. Lịch sử cho thấy thị trường luôn phục hồi sau suy thoái, thậm chí đạt đỉnh mới chỉ vài năm sau đáy. Nhà đầu tư giữ bình tĩnh và tuân thủ nguyên tắc đầu tư đúng đắn sẽ được hưởng thành quả khi kinh tế cải thiện. Điều quan trọng là giữ quan điểm dài hạn và nhận ra rằng những đợt giảm giá tạm thời thường là nền tảng cho tăng trưởng về sau.

Câu hỏi thường gặp

Những loại đầu tư nào tương đối an toàn và giữ giá trị khi kinh tế suy thoái?

Trái phiếu chất lượng cao, cổ phiếu phòng thủ như tiện ích và hàng tiêu dùng thiết yếu, cùng vàng là lựa chọn an toàn khi suy thoái. Danh mục đa dạng giúp bảo vệ tài sản trước biến động kinh tế.

Nên tránh đầu tư vào tài sản hoặc lĩnh vực nào khi kinh tế suy thoái?

Tránh ngành chu kỳ như hàng xa xỉ, ô tô, giải trí. Loại bỏ tài sản đòn bẩy cao, tiền điện tử đầu cơ, cổ phiếu tăng trưởng. Không nên đầu tư vào thị trường mới nổi có nền tảng yếu và nhóm ngành phụ thuộc vào chi tiêu tùy nghi trong thời kỳ khó khăn.

Làm sao điều chỉnh danh mục đầu tư để giảm rủi ro khi kinh tế suy thoái?

Đa dạng hóa vào tài sản không liên quan như trái phiếu, hàng hóa. Tăng tỷ trọng vào lĩnh vực phòng thủ như tiện ích, hàng tiêu dùng thiết yếu. Xây dựng quỹ tiền mặt để linh hoạt và cơ hội mua vào khi thị trường giảm sâu.

Vàng, trái phiếu và cổ phiếu phòng thủ có hiệu quả ra sao khi suy thoái?

Khi kinh tế suy thoái, trái phiếu chất lượng cao và cổ phiếu phòng thủ như tiện ích, hàng tiêu dùng thiết yếu thường vượt trội. Vàng cũng giữ giá trị tốt trong giai đoạn này. Danh mục đầu tư đa dạng giúp quản trị rủi ro hiệu quả.

Khi suy thoái kinh tế, nên giữ tiền mặt hay tiếp tục đầu tư?

Kết hợp cả hai. Giữ tiền mặt để tận dụng cơ hội mua vào khi tài sản rẻ, đồng thời duy trì đầu tư đa dạng vào tiền điện tử để hướng tới tăng trưởng dài hạn. Phân bổ chiến lược giữa các vị thế sẽ tối ưu hóa lợi nhuận khi suy thoái.

Làm sao nhận biết sớm tín hiệu suy thoái kinh tế và điều chỉnh chiến lược đầu tư kịp thời?

Quan sát các dấu hiệu như lợi nhuận doanh nghiệp giảm, niềm tin tiêu dùng đi xuống, khối lượng giao dịch thấp. Giảm tài sản rủi ro cao, chuyển sang lĩnh vực phòng thủ, duy trì quỹ tiền mặt để chờ cơ hội. Đa dạng hóa vào stablecoin và các tài sản tiền điện tử biến động thấp để bảo vệ danh mục.

Ngành hoặc cổ phiếu nào đáng chú ý và đầu tư khi suy thoái?

Bán lẻ giảm giá và cổ phiếu doanh nghiệp cung cấp sản phẩm "niềm vui nhỏ" thường hoạt động tốt trong suy thoái. Người tiêu dùng nhạy giá hơn, có lợi cho nhóm này. Y tế, tiện ích và hàng tiêu dùng thiết yếu cũng bền vững nhờ nhu cầu ổn định khi kinh tế khó khăn.

Người mới nên bắt đầu đầu tư thế nào trong suy thoái kinh tế?

Bắt đầu xây dựng quỹ dự phòng, sau đó đầu tư vào các tài sản ổn định như Bitcoin và Ethereum. Trung bình giá giúp giảm rủi ro định thời điểm. Nghiên cứu kỹ nền tảng, đa dạng hóa danh mục, tập trung vào tăng trưởng dài hạn. Nên bắt đầu với số vốn nhỏ, chấp nhận mất nếu cần thiết.