Ethereum đã gặp phải vấn đề gì?

Bài viết này chủ yếu lấy cảm hứng từ dòng tweet gần đây của Vitalik về những thay đổi và thực trạng thị trường hiện tại. Khi toàn bộ thị trường đi xuống, rất khó để quy trách nhiệm cho một cá nhân cụ thể, và tôi cũng không có mặt ở đây vì điều đó.

Tôi chia sẻ với tư cách là người từng hợp tác với nhiều đội nhóm Ethereum, đại diện quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn vào nhiều giao thức xây dựng trên Ethereum, và là người cực kỳ yêu thích mọi thứ liên quan đến Ethereum cũng như EVM.

Đáng tiếc, tôi không thể nói những điều như trước nữa, bởi tôi cảm thấy Ethereum không còn biết mình đang đi đâu (và nhiều người cũng chung cảm giác đó).

Tôi không muốn bàn về biến động giá của ETH, nhưng cũng không thể làm ngơ trước thực tế đồng tiền điện tử lớn thứ hai thế giới đang diễn biến bất ổn. Bất kể thị trường toàn cầu ra sao, ETH hành xử giống như một stablecoin bị lệch giá hơn là một tài sản ổn định.

Bài viết này nói về những gì đã xảy ra với Ethereum trong vài năm qua và lý do tại sao nhiều người đang mất dần niềm tin hoặc đã mất hẳn. Ethereum không thua Solana hay một dự án nào khác, mà đang thua chính bản thân mình.

Lộ trình tập trung vào rollup

Khi Ethereum công bố lộ trình tập trung vào rollup, gần như ai cũng hào hứng. Họ hứa rằng rollup (và validium) sẽ mở rộng quy mô, giao dịch của người dùng cuối sẽ diễn ra trên các rollup, còn Ethereum đóng vai trò là lớp xác thực – tức tập trung làm L1 cho rollup trước, không phải cho người dùng cuối.

Phát triển rollup nhanh và rẻ hơn nhiều so với xây dựng L1, nên viễn cảnh hàng nghìn rollup là hoàn toàn khả thi và lạc quan.

Vậy có điều gì có thể xảy ra sai sót?

Thực tế là mọi thứ đều có thể sai. Tranh luận vô bổ, ưu tiên hệ tư tưởng thay vì nhu cầu thực tế, xung đột liên miên trong cộng đồng, khủng hoảng nhận diện và từ bỏ tầm nhìn rollup-centric quá muộn.

Mọi thứ có thể sai đều đã xảy ra. Đa số cộng đồng từng xem Max Resnick là kẻ bất tài, thậm chí là ác ý, để rồi sau mới nhận ra anh ấy nói gần như toàn bộ đều đúng.

Khi làm ở Consensys, Max đã chỉ ra rất nhiều điều Ethereum cần làm để tiến lên, nhưng anh chỉ nhận lại chỉ trích với rất ít sự ủng hộ.

Đỉnh cao của sự ngớ ngẩn là khi cả ngành tranh cãi xem một số L2 có phải là Ethereum hay không, ví dụ:

• Ý kiến A: “Base là phần mở rộng của Ethereum, chúng tôi đóng góp lớn cho hệ sinh thái Ethereum”
• Ý kiến B: “Base không phải là phần mở rộng của Ethereum, nó là một dự án tách biệt”

Chúng ta đang tranh luận điều gì vậy?

Những cuộc tranh luận này có giúp tương lai của Ethereum và hệ sinh thái tốt đẹp hơn không? Tại sao lại nghiêm túc cãi nhau về cái gì là Ethereum và cái gì không phải Ethereum? Chẳng lẽ không có vấn đề quan trọng hơn để giải quyết?

Nếu chúng ta xác định rollup là phần mở rộng của Ethereum vì chúng dùng ETH làm phí gas, thì đó là hướng đúng. Nếu xem rollup không phải là phần mở rộng mà là ứng dụng hưởng lợi từ Ethereum, cũng là hướng đúng.

Đúng không? Hoàn toàn không phải vậy.

Thực chất, đây không phải là tranh luận mà là đối đầu giữa hai nhóm khép kín chỉ muốn chứng minh ai đúng. Chúng ta không cần đối đầu nhau, mà cần hợp tác cùng giải quyết vấn đề và hướng tới tương lai.

Đáng tiếc, nhiều người chỉ thích tranh luận hơn là cân nhắc rằng quan điểm của mình có thể sai.

Ưu tiên hệ tư tưởng kỹ thuật thay vì nhu cầu người dùng

Based rollup, booster rollup, native rollup, gigagas rollup, keystore rollup.

• Cái nào tốt hơn, tương lai sẽ ra sao, chúng sẽ liên kết thế nào
• “loại này là tương lai”, “không, loại khác mới là tương lai”
• “không có lý do gì không phát triển based rollup”
• “native rollup sẽ chiếm lĩnh hệ sinh thái vì đồng bộ với Ethereum”

Tất cả tranh luận này… để rồi Arbitrum và Base vẫn thắng thế.

Ưu thế công nghệ mang lại nhiều lợi thế, nhưng không khi bạn so sánh táo với lê, cam với quýt. Chúng tương tự đến mức người dùng thực sự không quan tâm. Bên ngoài “bong bóng” đó, chẳng ai để ý. Thêm hoặc bớt một precompile cũng không tạo ra lợi thế.

“Ồ, chúng tôi đồng bộ với Ethereum, có lợi thế, rất gần Ethereum và phản ánh giá trị cốt lõi, người dùng sẽ chọn chúng tôi.”

Những giá trị nào, và người dùng nào sẽ chọn bạn?

@ 0xFacet trở thành rollup Giai đoạn 2 đầu tiên, là ví dụ điển hình của sự đồng bộ với Ethereum.

Họ đâu rồi? Người dùng, nhà phát triển, KOL kỹ thuật, những người ủng hộ Ethereum và sự đồng bộ đâu? Bao nhiêu người biết Facet? Có bao nhiêu ứng dụng chạy trên Facet?

Tôi không có gì phản đối Facet. Tôi từng nói chuyện với nhà sáng lập nhiều lần và rất tôn trọng anh ấy. Nhưng những người từng nói cần nhiều rollup Giai đoạn 2 hơn giờ ở đâu? Tôi không biết, bạn cũng không biết.

Động lực tài chính mạnh hơn công nghệ rất nhiều. Tôi từng rất thích Taiko, đặc biệt là nghiên cứu về based rollup của họ. Rất nhiều lợi ích: chống kiểm duyệt tốt hơn, trung lập, không lo downtime của sequencer, validator L1 kiếm được nhiều tiền hơn.

Vậy vấn đề ở đâu?

Vấn đề nằm ở mô hình tài chính. Không thể ép người khác từ bỏ doanh thu chỉ vì sự “đồng bộ”.

Arbitrum hứa sequencer phi tập trung. Scroll hứa sequencer phi tập trung. Linea, zkSync, Optimism cũng vậy. Nhưng sequencer đó đâu?

Mỗi đội rollup đều ghi trong tài liệu: “hiện tại có sequencer tập trung, nhưng rất quyết tâm phi tập trung hóa trong tương lai.” Gần như không ai làm được. Metis đã làm, nhưng chẳng ai quan tâm đến Metis, dù tốt hay xấu.

• Tôi nghĩ họ hứa quá mức để được lòng các ETH maxi có ảnh hưởng? Có.
• Họ thực sự muốn phi tập trung hóa sequencer? Cũng có, nhưng điều đó không hợp lý với họ.

Coinbase (Base) có nghĩa vụ pháp lý tối đa hóa lợi nhuận cho công ty. Các đội khác cũng vậy, sao lại tự giết nguồn thu của mình? Không hợp lý chút nào.

Chỉ khoảng 5% doanh thu của Base chuyển về Ethereum. Rollup chưa bao giờ là phần mở rộng của Ethereum.

Taiko từng có những ngày trả phí cho Ethereum để sequencing còn nhiều hơn phí nhận từ giao dịch người dùng. Và các công ty như Taiko còn rất nhiều chi phí khác ngoài trả phí cho Ethereum. Tầm nhìn based rollup hay bất kỳ rollup “đồng bộ với Ethereum” nào chỉ khả thi nếu đội ngũ từ bỏ doanh thu.

Tôi không đánh giá thấp ý nghĩa của phi tập trung, bảo mật và không cần xin phép. Nhưng tất cả đều vô nghĩa nếu mục tiêu chỉ là đúng về mặt hệ tư tưởng, không vì người dùng.

Không ngạc nhiên khi điểm yếu này cùng những lời hứa về đồng bộ Ethereum đã thu hút kẻ cơ hội vào lĩnh vực này.

Hệ quả của lộ trình rollup-centric

Eclipse, Movement, Blast, Gasp (Mangata), Mantra: các giao thức này chưa bao giờ hướng tới tương lai dài hạn. Rất dễ ẩn mình sau chiêu bài đồng bộ Ethereum, làm Ethereum tốt hơn, mang SVM tới Ethereum, v.v.

Tất cả đều “rug pull” theo cách này hay cách khác. Các rollup đều nhận ra token của họ gần như vô dụng vì trả phí bằng ETH, còn token của họ không có công dụng. Kẻ cơ hội nhận ra có thể tạo “hype” quanh câu chuyện rollup-centric rồi xả token vô giá trị cho nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Ethereum chưa bao giờ công nhận Polygon là L2 thực thụ, dù họ đóng vai trò lớn trong việc bảo vệ giá trị cho ETH. Nếu tin rằng rollup là phần mở rộng “văn hóa” của Ethereum, tại sao không công nhận thứ gắn chặt với bảo mật và sử dụng của Ethereum?

Polygon rất quan trọng với Ethereum trong bull market 2021 và đóng góp lớn cho sự tăng trưởng của ETH, nhưng rõ ràng, nó không phải L2 và không được cộng đồng Ethereum trân trọng. Nếu Polygon là L1, giá trị của nó hẳn sẽ cao hơn nhiều.

Ngay cả Paradigm, một trong những quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu trong lĩnh vực crypto, đóng góp lớn cho Ethereum và từng phát triển L2 riêng (Ithaca), cũng đã chuyển sang xây dựng L1 (Tempo) cùng Stripe.

Tôi cho rằng khi những người tin tưởng lớn nhất của bạn chuyển sang xây dựng đối thủ, nghĩa là bạn đang làm sai điều gì đó.

Ethereum Foundation không có định hướng

Dù về mặt kỹ thuật Ethereum là phi tập trung, nhưng về mặt văn hóa lại tập trung quanh Vitalik. “Vòng tròn nội bộ” của Ethereum là có thật, và như mọi người nói, để thành công (dù hiểu thế nào) chỉ cần thu hút sự chú ý của những người thân cận với Vitalik và một vài quỹ đầu tư mạo hiểm có ảnh hưởng.

Tôi không nói rằng bạn phải đồng ý với mọi điều Vitalik nói, nhưng ý kiến của anh ấy cơ bản quyết định điều gì tốt/xấu cho Ethereum, và bạn không thể chống lại điều đó.

Ban đầu là câu chuyện “ultrasound money”, nơi kinh tế học của ETH trở nên giảm phát nhờ EIP-1559 và The Merge, sẽ là nơi lưu trữ giá trị tốt hơn Bitcoin. Đến năm 2024, tỷ lệ lạm phát hàng năm của ETH lại dương trở lại.

Vậy tầm nhìn “ultrasound money” chỉ kéo dài 3 năm? Không thể trở thành nơi lưu trữ giá trị theo cách này. Câu chuyện đó đã chết, hơn nữa, chưa bao giờ là thật, vì ETH không được thiết kế để lưu trữ giá trị, đó là mục tiêu của Bitcoin, và không thể cạnh tranh với nó.

Sau đó, Ethereum cũng không xác định được token của mình là hàng hóa (không phù hợp vì nguồn cung thay đổi động và có staking) hay giống cổ phiếu công nghệ (không phù hợp vì không đủ doanh thu để định giá như công ty công nghệ).

Nhiều người khác thì tranh luận rằng ETH thậm chí không phải là tiền. Chuyện gì đang xảy ra vậy? Chúng ta cần phải chọn hướng đi.

Ethereum không thể vừa làm nhiều thứ cùng lúc – hoặc có định hướng toàn cầu rõ ràng, hoặc sẽ tụt lại phía sau.

Động lực tài chính… Lại nữa

Tôi vẫn không thể hình dung một Kỹ sư trưởng như Péter Szilágyi chỉ nhận khoảng 100.000 USD mỗi năm cho những đóng góp của mình cho Ethereum. Người đã đồng hành từ đầu và giúp Ethereum đạt 450 tỷ USD từ gần như con số 0 chỉ nhận 0,0001% vốn hóa thị trường.

Giao thức có ảnh hưởng và thành công nhất trong lịch sử tiền điện tử (sau Bitcoin) không đưa ra bất kỳ động lực hay cổ phần nào. Rất dễ biện minh điều này bằng lý tưởng phi tập trung, mã nguồn mở và không cần xin phép: “chúng tôi không ở đây để kiếm tiền, chúng tôi ở đây để phát triển.”

Nhưng bạn phải tạo động lực cho cả những người tận tụy nhất, nếu không họ sẽ rời đi hoặc nhận các thỏa thuận bên ngoài.

• Péter rời đi, Danny Ryan rời đi, Dankrad Feist chuyển sang Tempo.
• Justin Drake và Dankrad nhận vai trò cố vấn cho EigenLayer năm 2024, được phân bổ token, và cộng đồng bắt đầu ghét họ vì điều đó.

Những người làm việc tận tâm ở EF (so với các công ty FAANG và phòng nghiên cứu AI) bị ghét vì họ kiếm tiền và hỗ trợ một giao thức không phải Ethereum, mà là giao thức riêng muốn làm Ethereum tốt hơn.

Bạn có ngốc không? Đôi khi tôi cảm thấy nếu bạn là người trung thực và chăm chỉ ở Ethereum, bạn không được phép kiếm tiền và chỉ được kỳ vọng làm “nô lệ” vì danh tiếng từ phía Ethereum.

EF liên tục bán ETH để tài trợ cho các hoạt động, sáng kiến và nghiên cứu khác nhau. Nhưng có lẽ nên trả lương cho các nhà nghiên cứu trước?

Không khoan nhượng cho sự thích nghi

“Ngày 1. Ethereum sẽ chiến thắng. Blockchain phi tập trung nhất với thời gian hoạt động cao nhất.”

Chúng ta nghe điều này mỗi ngày, cũng như nghe những lời biện minh từ Ethereum mỗi ngày.

• Đúng, Ethereum đắt và chậm. Nhưng chúng tôi có rollup, hãy dùng rollup, rollup là Ethereum!
• Đúng, giá ETH tụt hậu so với tất cả. Nhưng Ethereum có hệ sinh thái nhà phát triển lớn nhất, nền tảng vững chắc, nhu cầu sẽ đến.
• Ethereum là blockchain phi tập trung nhất! Solana tệ, không có đa dạng client.
• Ethereum có uptime 100%! Solana tệ, bị sập nhiều lần.
• Ethereum có hoạt động mạng thấp hơn Solana. Đó là vì hoạt động của Solana là spam và dân chơi memecoin. Chúng tôi là chuỗi “đạo đức”!

Những lời biện minh, câu trả lời, phản ứng giống nhau qua nhiều năm. Mọi thứ đều tệ trừ Ethereum và rollup. Nếu Ethereum thua ở chỉ số nào, lại nói đây là ngày 1, chúng ta biết mình làm gì, không nơi nào tốt hơn Ethereum.

Mọi người đều mệt mỏi với những lời biện minh lặp đi lặp lại của cộng đồng.

Ethereum giống như một bà già giàu có, đi lại khó khăn, từ chối mọi đổi mới, nhưng vẫn cho tiền con cháu bám víu vào mình.

Cải cách

Tôi hoàn thành bài viết này chỉ vài giờ trước khi Vitalik tweet rằng lộ trình rollup-centric là thất bại và cần tìm hướng đi khác, phải mở rộng L1.

Tôi vui khi mọi người nhận ra sai lầm, cần dũng cảm để nói điều đó công khai. Nhưng tôi nghĩ có lẽ đã quá muộn. Ethereum lại tìm được con đường dài hạn cần đi, nhưng mọi thứ vẫn chuyển động chậm chạp.

EF vừa có một số thay đổi: lãnh đạo mới, minh bạch kho bạc, tái cấu trúc R&D và nhiều thứ khác. EF bắt đầu tuyển dụng các tài năng trẻ trong mảng devrel và marketing như Abbas Khan, Binji, Lou3e và những người khác.

Nhưng thay đổi cần diễn ra nhanh. Ethereum phải bứt tốc để chứng minh mọi người đã sai.

Hãy xem sau các cải cách và thay đổi tại EF, liệu Ethereum có trở lại là điểm đến của sự hào hứng thay vì chỉ là niềm tin mù quáng và thất vọng hay không.

Miễn trừ trách nhiệm:

1. Bài viết này được đăng lại từ [paramonoww]. Mọi bản quyền thuộc về tác giả gốc [paramonoww]. Nếu có ý kiến phản đối việc đăng lại, vui lòng liên hệ đội ngũ Gate Learn, chúng tôi sẽ xử lý kịp thời.
2. Miễn trừ trách nhiệm: Quan điểm và ý kiến trong bài viết này hoàn toàn thuộc về tác giả, không cấu thành bất kỳ lời khuyên đầu tư nào.
3. Bản dịch bài viết sang các ngôn ngữ khác do đội ngũ Gate Learn thực hiện. Trừ khi được đề cập, nghiêm cấm sao chép, phân phối hoặc đạo văn các bài dịch này.