Hướng tới tương lai xanh và bền vững: Góc nhìn và sáng kiến của giới trẻ

Tại Hội nghị Liên kết Trung tâm Nghiên cứu APEC, diễn đàn các học giả trẻ lần thứ tư với chủ đề “Hướng tới tương lai xanh và bền vững: Góc nhìn và sáng kiến của thanh niên”, đã thảo luận sâu về chuyển đổi năng lượng, công nghệ khí hậu, tài chính xanh, hợp tác khu vực và sự tham gia của thanh niên. Diễn đàn do Trưởng khoa Quản lý Kinh tế và Quản trị (Shenzhen) của Đại học Trung Hoa Hong Kong, Phó Giáo sư Zhang Wen chủ trì, với sự tham gia của nhiều học giả trẻ đến từ Chile, Nga, New Zealand, Papua New Guinea, Hàn Quốc, Philippines và Trung Quốc, chia sẻ các quan sát, đề xuất và sáng kiến hướng tới tương lai bền vững dựa trên kinh nghiệm nghiên cứu và thực tiễn của họ.

Nhiều chủ đề đa dạng hội tụ vì một tương lai xanh

Các khách mời đến từ các lĩnh vực kỹ thuật hóa học, kinh tế, nghiên cứu năng lượng, chính sách công, xã hội học và các vấn đề quốc tế, thể hiện rằng chuyển đổi xanh là một dự án hệ thống liên ngành, liên bộ, liên khu vực.

Trong phần mở đầu, Phó Giáo sư Zhang Wen, Trưởng khoa Quản lý Kinh tế và Quản trị (Shenzhen), cho biết diễn đàn này không chỉ là phần cuối của chương trình ngày hôm đó mà còn là phần đáng mong đợi nhất, vì “tương lai” không chỉ là một chủ đề học thuật mà còn là một vấn đề thực tế liên quan mật thiết đến cuộc sống của mỗi người. Bà hy vọng các trao đổi tại chỗ vừa có giá trị kiến thức, vừa giữ được không khí thảo luận mở, thoải mái.

Nhìn nhận chuyển đổi năng lượng qua lăng kính công nghệ xúc tác

Diễn giả đầu tiên, Phó Giáo sư Tatiana María Bustamante Betancur của Đại học Concepción, Chile, đã nghiên cứu lâu dài về xúc tác đa pha và vật liệu nano, tập trung vào ứng dụng năng lượng bền vững như lưu trữ hydro và tái chế CO2.

Trong bài phát biểu, bà nhấn mạnh rằng khi nói về chuyển đổi năng lượng, người ta thường nghĩ ngay đến điện khí hóa, nhưng không phải tất cả các vấn đề năng lượng đều có thể giải quyết chỉ bằng “điện tử”. Đối mặt với lưu trữ năng lượng chu kỳ dài, vận chuyển xa và các ngành công nghiệp khó điện khí hóa trực tiếp, chuyển đổi năng lượng cũng cần các “giải pháp phân tử”. Theo bà, xúc tác chính là cầu nối quan trọng giữa hóa học cơ bản và thực hành bền vững.

Dựa trên nghiên cứu nhóm, bà giới thiệu hai loại ứng dụng điển hình: một là hệ thống lưu trữ hydro hữu cơ dạng lỏng (LOHC), sử dụng phản ứng xúc tác để lưu trữ và giải phóng hydro, nâng cao khả năng vận chuyển và lưu trữ hydro; hai là chuyển đổi CO2 thành methanol, olefin và các hóa chất có giá trị gia tăng cao, giúp quản lý carbon từ “giảm phát thụ động” sang “tái sử dụng nguồn lực”. Bà cho rằng, giá trị của các nhà nghiên cứu trẻ không chỉ nằm ở việc xuất bản bài báo và thu thập dữ liệu, mà còn ở việc xây dựng cầu nối giữa nghiên cứu cơ bản, ứng dụng công nghiệp và hợp tác quốc tế.

Thúc đẩy hợp tác khu vực qua các mục tiêu phát triển bền vững

Giáo sư Liudmila Zakharova của Viện Quan hệ Quốc tế Moscow, Nga, tập trung nghiên cứu về kinh tế Triều Tiên, quan hệ Nga-Hàn và hợp tác quốc tế Đông Bắc Á.

Bà phân tích dựa trên “Các mục tiêu phát triển bền vững như một nền tảng hợp tác Đông Bắc Á”. Bà chỉ ra rằng, 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc trong Chương trình nghị sự 2030 cung cấp khung cơ bản để toàn cầu đối phó với nghèo đói, bất bình đẳng, biến đổi khí hậu và thoái hóa môi trường, trong đó “không bỏ sót ai” là nguyên tắc quan trọng.

Theo bà, mặc dù Đông Bắc Á có nền tảng phát triển mạnh mẽ, nhưng lâu nay thiếu một nền tảng hợp tác đa phương bao dung, các mâu thuẫn chính trị, trừng phạt và cô lập đã làm tăng chi phí hợp tác khu vực. Chính vì vậy, dựa trên các mục tiêu phát triển bền vững và xây dựng cơ chế đối thoại trung lập, có thể trở thành con đường thúc đẩy hợp tác khu vực. Bà cũng giới thiệu các dự án nghiên cứu và thực hành giao lưu thanh niên gần đây về hợp tác phát triển bền vững Đông Bắc Á, cho rằng thanh niên và học giả trẻ có vai trò đặc biệt trong thúc đẩy đối thoại thứ hai và mở rộng niềm tin khu vực.

Tư duy hệ thống định hình lại lộ trình giảm phát thải đô thị

Nghiên cứu của Mingyue Selena Sheng, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Năng lượng, Trường Kinh doanh Đại học Auckland, New Zealand, nằm ở giao điểm của kinh tế năng lượng, hệ thống giao thông và bền vững môi trường, tập trung vào lộ trình giảm phát thải, thiết kế chính sách, phổ biến xe điện và phát thải đô thị.

Trong bài phát biểu, bà nhấn mạnh rằng giảm phát thải đô thị không thể chỉ dựa vào công nghệ đơn lẻ, mà cần chuyển sang tư duy “hệ thống tổng thể”. Lấy ví dụ về cảnh đi lại ở Auckland, bà chỉ ra rằng, việc cá nhân có sẵn sàng chọn phương tiện ít phát thải không chỉ là vấn đề sở thích cá nhân, mà còn bị ảnh hưởng bởi hạ tầng, chính sách giá cả và thiết kế thể chế.

Dựa trên dữ liệu của New Zealand, bà tổng kết một số quan sát nghiên cứu: tỷ lệ sử dụng xe điện khác nhau rõ rệt giữa các khu vực, cung cấp trạm sạc ảnh hưởng đáng kể đến hành vi người tiêu dùng, thu nhập và các yếu tố xã hội cũng hình thành việc chấp nhận công nghệ ít phát thải. Bà so sánh các công nghệ như sạc cắm truyền thống, sạc không dây và sạc không dây động, cho rằng vấn đề thực sự không phải là “công nghệ nào tốt nhất”, mà là cách tích hợp các công nghệ khác nhau để phục vụ hệ thống giao thông ít phát thải dựa trên con người. Đồng thời, hydrogen xanh cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong vận tải nặng và giảm phát thải công nghiệp. Bà đặc biệt nhấn mạnh rằng, các nhà nghiên cứu trẻ thường giỏi sử dụng dữ liệu lớn, công cụ số và phương pháp liên ngành, do đó có khả năng trở thành những người thúc đẩy đổi mới hệ thống.

Hành động của thanh niên bắt nguồn từ cộng đồng địa phương

Nhà nghiên cứu Samuel Kesi Awayang của Viện Nghiên cứu Quốc gia Papua New Guinea, lâu nay quan tâm đến biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và vấn đề đất đai truyền thống.

Ông lấy ví dụ về “Sáng kiến của thanh niên Papua New Guinea” để giới thiệu bức tranh thực tế về sự tham gia của thanh niên địa phương vào phát triển bền vững. Theo nghiên cứu và quan sát của ông, dân số thanh niên Papua New Guinea rất đông, là lực lượng quan trọng trong hành động khí hậu và đổi mới cộng đồng trong tương lai, nhưng vẫn gặp hạn chế rõ rệt về giáo dục, đầu tư nguồn lực và tài trợ dự án.

Ông chia sẻ hai ví dụ: một là tổ chức bảo vệ đại dương do thanh niên dẫn dắt, vận động các tình nguyện viên trẻ các độ tuổi tham gia phục hồi san hô, đào tạo thích ứng khí hậu và tuyên truyền cộng đồng, nâng cao năng lực hành động bảo vệ môi trường cơ sở; hai là các dự án phục hồi rừng ngập mặn, giám sát cỏ biển và thực tập nghiên cứu dành cho học sinh trung học và sinh viên đại học, kết hợp bảo vệ sinh thái, giáo dục khoa học và tham gia cộng đồng. Ông kêu gọi cung cấp nhiều hơn nữa nguồn tài chính, giáo dục và hỗ trợ năng lực cho các dự án phát triển bền vững do thanh niên dẫn dắt, để thanh niên không chỉ là “người tham gia thụ động”, mà còn là những người chủ động định hình tương lai.

Chính sách hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ khí hậu cần mạnh mẽ hơn nữa

Nghiên cứu viên cao cấp của Viện Chính sách Kinh tế Ngoại giao Hàn Quốc, Eunmi Kim, tập trung vào các ngành công nghiệp giảm phát thải, công nghệ liên quan đến biến đổi khí hậu, cũng như hệ sinh thái doanh nghiệp nhỏ và khởi nghiệp.

Trong diễn đàn, bà tập trung vào “Vai trò của các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ khí hậu trong hệ sinh thái đổi mới xanh”. Bà chỉ ra rằng, mặc dù các nền kinh tế đều đề ra mục tiêu trung hòa carbon hoặc phát thải ròng bằng không, nhưng nếu thiếu sự hỗ trợ đổi mới công nghệ khí hậu, các cam kết này khó có thể thực hiện thành công. So với các doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp khởi nghiệp thường có khả năng linh hoạt về công nghệ và tiềm năng đột phá cao hơn, là những chủ thể quan trọng thúc đẩy đổi mới công nghệ xanh sâu.

Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo về sự mất cân đối cấu trúc hiện tại: đầu tư vào công nghệ khí hậu toàn cầu đang tăng, nhưng phần lớn tập trung vào các lĩnh vực ít rủi ro, có khả năng thương mại hóa cao như xe điện, còn các lĩnh vực rủi ro cao, tác động lớn vẫn thiếu đầu tư. Dựa trên ví dụ của Hàn Quốc, bà chỉ ra rằng nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ khí hậu vẫn còn trong giai đoạn đầu, khó vượt qua “vực tử thần”. Qua phân tích hồ sơ R&D quốc gia và hiệu quả chính sách, bà nhận thấy hỗ trợ R&D có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp, nhưng tác động đến sản phẩm sáng tạo và việc làm còn hạn chế. Điều này đòi hỏi các chính sách cần ổn định hơn, mang tính chiến lược hơn, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi xanh và số hóa cùng lúc.

Tương lai bền vững không thể tách rời hòa bình và bao dung

Nhà nghiên cứu Rholaisa Balabagan Mamailao của Trường Kỹ thuật và Khoa học Ứng dụng Iligan, Philippines, có sở thích nghiên cứu về hòa bình và xung đột, giới tính, nhân quyền, phát triển bền vững và chính sách công.

Bà dựa trên kinh nghiệm thực tế ở miền Nam Philippines, đưa ra nhận định quan trọng: phát triển bền vững không có một mẫu chuẩn chung nào phù hợp toàn cầu, trong các khu vực xung đột, hòa bình chính là điều kiện tiên quyết cho tương lai xanh và bền vững.

Lấy ví dụ dự án địa phương “ArmstoFarms” của Philippines, bà cho biết các khu vực từng bị chiến tranh ảnh hưởng đang khám phá con đường phát triển bền vững dựa trên phát triển nông nghiệp, chuyển đổi nhận thức và xây dựng lại cộng đồng, cân bằng các yếu tố môi trường, xã hội và kinh tế. Theo bà, tương lai xanh không chỉ là bảo vệ tài nguyên tự nhiên, mà còn là sửa chữa các mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người và cộng đồng. Thanh niên không chỉ nên tham gia vào quá trình thực hiện dự án, mà còn phải là những người lãnh đạo và quyết định trong xây dựng hòa bình, quản lý môi trường và phục hồi cộng đồng.

Blockchain mở rộng không gian tài chính xanh mới

Phó Giáo sư Bao Hong của Viện Nghiên cứu Quốc tế Quảng Châu, Đại học Trung Hoa Hong Kong (Shenzhen), tập trung nghiên cứu về tiền kỹ thuật số, rủi ro tài chính và chiến lược công nghệ.

Trong diễn đàn, ông thảo luận về “Từ trái phiếu xanh đến token xanh: Tối ưu hóa tài chính khí hậu bằng blockchain”. Bao Hong chỉ ra rằng, tổng lượng tài chính khí hậu toàn cầu vẫn tăng, nhưng còn nhiều khoảng trống so với nhu cầu thực tế; đồng thời, hệ thống tài chính khí hậu dựa trên trái phiếu truyền thống còn nhiều điểm yếu về minh bạch, thanh khoản, điều kiện phát hành và phối hợp xuyên biên giới.

Theo ông, công nghệ blockchain có thể nâng cao tính minh bạch, hiệu quả thanh toán và khả năng hợp tác xuyên biên giới của dòng vốn xanh thông qua token hóa tài sản, hợp đồng thông minh và cơ chế xác thực trên chuỗi. Ông cũng giới thiệu các sáng kiến của Hong Kong trong lĩnh vực này, bao gồm phát hành trái phiếu xanh token hóa của chính phủ và các sáng kiến đổi mới hệ thống như Dự án Ensemble do Ngân hàng Quản lý Tài chính Hong Kong thúc đẩy. Đối với các nhà nghiên cứu trẻ, ông đề xuất xây dựng mạng lưới nghiên cứu liên ngành về tài chính khí hậu, đồng thời dựa trên khung APEC thúc đẩy hợp tác token hóa tài sản xanh xuyên biên giới.

Thanh niên không phải là khán giả, mà là người định hình

Nhìn chung toàn bộ diễn đàn, các học giả trẻ từ các quốc gia và lĩnh vực khác nhau dù có những điểm chú ý khác nhau, đều hướng tới một thực tế cốt lõi: tương lai xanh và bền vững không tự nhiên đến, mà cần sự thúc đẩy chung của đổi mới công nghệ, thiết kế thể chế, hợp tác khu vực và sự tham gia của xã hội.

Dù là công nghệ xúc tác hỗ trợ chuyển đổi năng lượng, xây dựng nền tảng hợp tác khu vực qua các mục tiêu phát triển bền vững, tư duy hệ thống định hình lại hạ tầng đô thị giảm phát thải, hay các dự án cộng đồng do thanh niên dẫn dắt, khởi nghiệp công nghệ khí hậu, con đường phát triển hướng tới hòa bình và bao dung, hay blockchain thúc đẩy tài chính xanh, tất cả đều cho thấy rằng, thanh niên không chỉ là những người hưởng lợi trong tương lai, mà còn là những người chủ động định hình quá trình chuyển đổi bền vững hiện tại.