Liệu thị trường dự đoán có thực sự tiết lộ được “sự thật” hay chỉ là công cụ để biến “lợi thế thông tin” thành lợi nhuận? Từ vụ Maduro đến tranh cãi về bộ vest của Zelensky, bài viết phân tích sâu về bản chất và thách thức quản trị của thị trường dự đoán. Bài viết dựa trên nghiên cứu của Thejaswini M A trong bài báo “Truth Comes Later”, được Động Quận dịch lại.
（Tiền đề: Dữ liệu: Thị trường dự đoán đã “tiết lộ trước” 10 triệu USD về việc Maduro sụp đổ）
（Bổ sung nền: Phân tích sâu về thị trường dự đoán trên chuỗi “Polymarket”, làm thế nào nó trở thành chỉ báo xu hướng toàn cầu, đối mặt với thách thức kỹ thuật & quản lý?）

Mục lục bài viết

• Câu chuyện tích cực và sự thật tàn nhẫn
• Tính chính xác trở thành cảnh báo
• Từ rìa thị trường vươn lên chính thống
• Sự kiện “Vest Zelensky”: cảnh báo bị bỏ qua
• Tháo bỏ vẻ ngoài hào nhoáng
• Kết luận

Mỗi khi thị trường dự đoán gây tranh cãi, chúng ta thường quanh quẩn trong cùng một câu hỏi, nhưng vẫn chưa thể đối diện trực diện vào vấn đề cốt lõi: Thị trường dự đoán thực sự có thể chạm tới “sự thật” không?

Ở đây, chúng ta không bàn về độ chính xác hay tính thực tiễn cao thấp, cũng không nói về khả năng đánh bại các cuộc thăm dò ý kiến, nhà báo hay dư luận cộng đồng. Chúng ta bàn về—chính sự thật.

Thị trường dự đoán định giá cho các sự kiện chưa xảy ra. Chúng không phải là báo cáo sự kiện đã xảy ra, mà là gán xác suất cho một tương lai đầy biến số và khó dự đoán. Từ khi nào, chúng ta bắt đầu xem những xác suất này như một dạng của sự thật?

Trong hơn một năm qua, thị trường dự đoán có thể nói là vô cùng rực rỡ. Hiệu suất của chúng vượt xa các cuộc thăm dò, đi trước các tin tức chiến thắng, vượt qua các nhà phân tích mang theo bản trình bày. Trong kỳ bầu cử tổng thống Mỹ 2024, các nền tảng như Polymarket bắt kịp tốc độ biến đổi của thực tế, vượt xa hầu hết các công cụ dự đoán chính thống. Thành tích này đã thúc đẩy một luận điểm: Thị trường dự đoán không chỉ chính xác mà còn hợp pháp—nó tập hợp các tín hiệu sự thật thuần khiết và trung thực hơn.

Tuy nhiên, rồi mọi chuyện đã thay đổi.

Một tài khoản mới xuất hiện trên Polymarket, đặt cược khoảng 3 triệu USD vào việc Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro sẽ từ chức trước cuối tháng. Thời điểm đó, thị trường cho rằng khả năng này cực kỳ thấp, giao dịch này dường như ngu ngốc vô cùng.

Nhưng chỉ vài giờ sau, Maduro bị bắt giữ và bị truy tố hình sự tại New York. Tài khoản đó thoái vốn và thu về hơn 400.000 USD lợi nhuận. Dự đoán của thị trường đúng. Nhưng chính vấn đề nằm ở đây.

Câu chuyện tích cực và sự thật tàn nhẫn

Về thị trường dự đoán, có một lời nói an ủi phổ biến: Thị trường tổng hợp các thông tin phân tán khắp nơi, mọi người dùng tiền thật để ủng hộ phán đoán của mình, giá cả điều chỉnh theo bằng chứng tích lũy, cuối cùng trí tuệ tập thể sẽ hội tụ về sự thật.

Lời nói này có giả định: Thông tin chảy vào thị trường là công khai, hỗn loạn, và mang tính xác suất—ví dụ như xu hướng thăm dò ý kiến siết chặt, ứng viên lỡ lời, thời tiết đột ngột thay đổi. Nhưng “giao dịch Maduro” lại hoàn toàn không giống quá trình suy luận, nó giống như là nắm bắt thời điểm chính xác hơn.

Trong khoảnh khắc đó, thị trường dự đoán không còn là công cụ dự đoán thông minh nữa, mà biến thành một lĩnh vực khác: nơi người nắm giữ tin nội bộ chiếm ưu thế, dựa vào các kênh thông tin hơn là khả năng phân tích.

Nếu thị trường chính xác là do một số người nắm giữ thông tin toàn cầu mà người khác không thể tiếp cận, thì thị trường đó không phải là để khám phá sự thật, mà là để biến “khoảng cách thông tin” thành lợi nhuận. Sự phân biệt này còn quan trọng hơn nhiều so với những gì ngành công nghiệp sẵn sàng thừa nhận.

Tính chính xác trở thành cảnh báo

Những người ủng hộ thị trường dự đoán thường biện hộ rằng: Nếu ai đó giao dịch nội gián, thị trường sẽ biến động sớm hơn, từ đó cảnh báo các thành viên khác. Nói cách khác, “giao dịch nội gián thúc đẩy việc tiết lộ sự thật.”

Lý thuyết này nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng thực tế lại đầy lỗ hổng. Nếu một thị trường chính xác vì đã bao gồm các hành động quân sự rò rỉ, thông tin mật hoặc lịch trình nội bộ của chính phủ, thì từ góc độ của công dân có ý thức, nó đã không còn là thị trường thông tin nữa, mà trở thành một nền tảng giao dịch bóng tối.

Việc thưởng cho các phân tích xuất sắc hơn, hay cơ hội gần gũi quyền lực hơn, là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Thị trường mập mờ trong ranh giới này cuối cùng sẽ thu hút sự chú ý của các cơ quan quản lý—không phải vì chúng không chính xác, mà vì chúng “quá chính xác” theo cách sai lầm.

Từ rìa thị trường vươn lên chính thống

Vụ Maduro khiến người ta lo ngại không chỉ vì số tiền kiếm được, mà còn vì bối cảnh thời đại bùng nổ của thị trường dự đoán. Thị trường dự đoán đã từ một lĩnh vực nhỏ bé, rìa rạ, trở thành một hệ sinh thái được Wall Street coi trọng.

Khối lượng giao dịch tăng vọt: Các nền tảng như Kalshi và Polymarket đã đạt tổng giá trị giao dịch hàng năm hàng trăm tỷ USD. Chỉ riêng năm 2025, Kalshi đã xử lý gần 24 tỷ USD.

Dòng vốn đổ vào: Các cổ đông của Sở Giao dịch Chứng khoán New York đã đề xuất các chiến lược giao dịch trị giá lên tới 2 tỷ USD cho Polymarket, định giá công ty khoảng 9 tỷ USD. Điều này cho thấy Wall Street tin rằng các thị trường này có khả năng cạnh tranh với các sàn giao dịch truyền thống.

Thách thức quản lý: Các nghị sĩ như Rick Torres đã đề xuất luật cấm các nội bộ chính phủ tham gia giao dịch, lý do là hành vi này giống như “ăn cắp sớm” để kiếm lời, chứ không dựa trên thông tin công khai.

“Sự kiện Vest Zelensky”: cảnh báo bị bỏ qua

Nếu nói vụ Maduro đã phơi bày vấn đề giao dịch nội gián, thì thị trường “Vest Zelensky” lại cho thấy một khuyết điểm căn bản hơn.

Năm 2025, Polymarket mở một sàn dự đoán: Tổng thống Ukraine Zelensky có xuất hiện công khai trong bộ vest trước tháng 7 hay không. Giao dịch này tưởng như đùa, nhưng đã thu hút hàng trăm triệu USD giao dịch, cuối cùng dẫn đến khủng hoảng quản trị.

Khi Zelensky xuất hiện, ông mặc áo khoác đen và quần dài của nhà thiết kế nổi tiếng. Truyền thông gọi đó là vest, các chuyên gia thời trang cũng xác nhận là vest. Nhưng kết quả dự đoán của máy dự đoán là “không”.

Nguyên nhân là: Một số cá mập nắm giữ lượng token lớn đã đặt cược mạnh vào kết quả đối lập, họ kiểm soát quyền bỏ phiếu đủ để ép buộc kết quả thanh toán có lợi cho họ. Chi phí thao túng máy dự đoán thấp hơn lợi nhuận tiềm năng của họ.

Điều này không phải là thất bại của ý tưởng phi tập trung, mà là sự thất bại của cơ chế thúc đẩy. Hệ thống hoạt động đúng theo thiết kế: mức độ bị mua chuộc của các hệ thống dự đoán do giá trị của việc nói dối quyết định. Trong trường hợp này, phần thưởng cho nói dối hấp dẫn hơn.

Thị trường dự đoán không phải để khám phá sự thật, mà để hoàn tất việc thanh toán.

Xem các sự kiện này như “đau đớn trưởng thành” là sai lầm. Chúng là kết quả tất yếu của ba yếu tố: lợi ích tài chính, điều khoản mơ hồ, và cơ chế quản trị chưa rõ ràng.

Thị trường dự đoán không theo đuổi sự thật, mà theo đuổi việc thanh toán. Điều quan trọng không phải là đa số tin gì, mà là hệ thống cuối cùng xác định điều gì là “kết quả”. Điểm xác định này là nơi giao thoa của hình ảnh, quyền lực và tiền bạc. Khi số tiền lớn tham gia, điểm giao thoa này chắc chắn sẽ đông đúc.

Tháo bỏ vẻ ngoài hào nhoáng

Chúng ta đã nghĩ mọi thứ quá phức tạp.

Thị trường dự đoán đơn giản là nơi mọi người đặt cược vào kết quả chưa xảy ra. Đặt đúng thì kiếm tiền, đặt sai thì mất tiền. Những lời mô tả trang trọng còn lại chỉ là phần phụ.

Nó không trở thành thứ cao cấp hơn chỉ vì giao diện tinh vi hơn, xác suất rõ ràng hơn, chạy trên blockchain, hay thu hút các nhà kinh tế học. Bạn nhận thưởng không phải vì có quan điểm độc đáo, mà vì đã đặt cược đúng vào “chuyện sẽ xảy ra tiếp theo”.

Tôi nghĩ không cần phải khăng khăng rằng hoạt động này cao quý ra sao. Đưa nó vào dạng “dự đoán” hay “phát hiện thông tin” cũng không thay đổi bản chất và động cơ rủi ro của bạn. Ở một mức độ nào đó, chúng ta có vẻ không muốn thừa nhận: con người chỉ đơn giản muốn đặt cược vào tương lai.

Thực tế, chính lớp “giả vờ” này tạo ra nghịch lý. Khi nền tảng tự xưng là “máy móc sự thật”, mỗi tranh cãi đều như một cuộc khủng hoảng tồn tại; nhưng nếu thừa nhận đây là sản phẩm đặt cược rủi ro cao, khi có tranh cãi về kết quả, đó chỉ là một tranh chấp thuần túy, chứ không phải khủng hoảng triết lý.

Kết luận

Tôi không phản đối thị trường dự đoán. Chúng là một trong những cách trung thực nhất để thể hiện niềm tin trong bất định, và tốc độ phát hiện tín hiệu bất ổn thường nhanh hơn các cuộc thăm dò ý kiến.

Nhưng chúng ta không nên giả vờ rằng chúng là thứ cao quý hơn thực tế. Chúng không phải là “động cơ nhận thức”, mà là công cụ tài chính liên quan đến các sự kiện tương lai.

Thừa nhận điều này, lại giúp chúng trở nên vững vàng hơn. Điều này giúp định hướng quản lý, làm rõ khung quy định, và xây dựng thiết kế đạo đức hợp lý hơn. Một khi bạn thừa nhận mình vận hành như một sản phẩm đặt cược, khi hành vi đặt cược xuất hiện, sẽ không còn cảm giác ngạc nhiên nữa.