Lý thuyết trò chơi trong Crypto: Tại sao gian lận hiếm khi có lợi

Giới thiệu

Niềm tin, minh bạch và chính trực là những đặc điểm nổi bật của công nghệ blockchain và thị trường tiền điện tử liên quan. Một nhà đầu tư mới có thể muốn sử dụng các thủ thuật và vượt mặt các đối thủ bằng cách kiếm phần thưởng lớn hơn và nhanh hơn người khác. Nhưng may mắn thay, hầu hết các blockchain đều có thiết kế chống lại các mưu đồ xấu của kẻ gian. Thay vào đó, người dùng khôn ngoan không bao giờ muốn lừa dối mạng lưới để tránh mất khoản đầu tư của mình. Chính trực như vậy phản ánh lý thuyết trò chơi, đòi hỏi tất cả người dùng phải bảo vệ lợi ích của mình trong bối cảnh không có manh mối về ý định của người khác.

Lý thuyết trò chơi là gì?

Là một nhánh của toán học ứng dụng, lý thuyết trò chơi nghiên cứu phản ứng của các quyết định gia khi họ tương tác với nhau và khi họ không hoàn toàn biết được kế hoạch của người khác. Bằng cách nghiên cứu hành vi của các quyết định gia, lý thuyết trò chơi còn cố gắng dự đoán tất cả các kết quả có thể xảy ra khi mọi người lựa chọn các phương án có sẵn.

Trong thị trường crypto, việc nghiên cứu lý thuyết trò chơi giúp người dùng hiểu rõ hậu quả của hành động của họ có thể là gì. Vì blockchain là phi tập trung, không có cơ quan kiểm soát trung ương, một số lượng lớn người dùng độc lập tương tác với nhau, và mỗi người đều mong đợi người khác hành xử trung thực. Ngoài ra, còn có các phần thưởng và hình phạt giúp duy trì hoạt động trơn tru của mạng lưới.

Nguồn gốc của Lý thuyết trò chơi

Hơn một thế kỷ trước khi Bitcoin và các loại tiền điện tử sau này xuất hiện, John von Neumann đã đặt nền móng cho lý thuyết trò chơi. Mục đích của ông là giúp con người và các tổ chức hiểu cách hành xử của người khác và các tổ chức khác phản ứng lại hành vi cụ thể. Ông đã phân tích cách lựa chọn của một người phụ thuộc vào niềm tin về hành vi của người khác.

Ví dụ phổ biến nhất để dạy và học về động lực của lý thuyết trò chơi là ví dụ về hai tù nhân. Họ được gọi là “tình thế tiến thoái lưỡng nan của tù nhân”. Ví dụ này liên quan đến hai tù nhân không thể liên lạc với nhau. Các nhân viên nhà tù yêu cầu họ, từng người một, khai báo chống lại nhau để được tự do. Hiện có ba tình huống có thể xảy ra. Thứ nhất, nếu cả hai giữ im lặng, họ sẽ bị tù một năm vì không có đủ bằng chứng chống lại ai trong số họ. Thứ hai, nếu A đồng ý khai báo chống lại B, tù nhân A được thả tự do còn B bị tù 3 năm, và ngược lại. Cuối cùng, nếu cả hai khai báo chống nhau, cả hai sẽ bị tù 2 năm.

Dù giữ im lặng là lựa chọn tốt nhất nói chung, nhưng không ai chắc chắn liệu người kia có giữ im lặng hay không, và nếu người kia khai báo, người bị hại sẽ nhận hình phạt nặng nhất. Có khả năng cao là mỗi người sẽ đồng ý khai báo, hy vọng người kia sẽ giữ im lặng, hoặc ngay cả khi người kia khai báo, vẫn không có khả năng bị tù 3 năm.

Lý thuyết trò chơi và Tiền điện tử

Trong thị trường crypto, máy tính, nút mạng, thợ đào, người xác thực và người dùng đều đưa ra các lựa chọn ảnh hưởng đến mạng lưới. Ví dụ, các thợ đào ích kỷ có thể chọn không công bố khối mới họ đã tìm thấy, để tìm thêm một khối nữa và công bố chuỗi dài hơn mà những người khác sẽ xây dựng. Tuy nhiên, xác suất một thợ đào tìm thấy hai khối liên tiếp là rất thấp trong khi các thợ đào khác vẫn đang cạnh tranh để tìm khối đầu tiên. Nếu thợ đào ích kỷ giữ khối mới tìm thấy, ai đó sẽ công bố chuỗi dài hơn với khối mới, và mạng lưới sẽ ưu tiên chuỗi dài hơn, từ chối phiên bản ngắn hơn do thợ đào ích kỷ đã công bố, người này giờ đã mất thời gian và tài nguyên quý giá.

Vì vậy, để không lãng phí thời gian và tài nguyên, mỗi thợ đào trong cơ chế đồng thuận proof-of-work đều hành xử trung thực, vì cuộc cạnh tranh đòi hỏi khi tìm thấy khối mới, nó phải được công bố để làm dài chuỗi và để người khác xây dựng trên đó. Theo cách này, ta có thể nói rằng mỗi thợ đào cố gắng làm cho chuỗi của riêng họ dài hơn bằng cách công bố các khối mới càng thường xuyên càng tốt. Nhờ các phần thưởng, mạng lưới phân tán của Bitcoin có thể chống lại các cuộc tấn công ngay cả khi không có nút nào tin tưởng bất kỳ nút nào khác. Lý thuyết trò chơi giúp các nhà thiết kế cân bằng các yếu tố này để lựa chọn an toàn nhất cho mọi người cũng là lựa chọn có lợi nhất.

Cân bằng Nash trong hệ thống Blockchain

Các tác nhân độc hại trong thị trường crypto cũng thất bại do hiện tượng thường gọi là cân bằng Nash, theo đó không thể thu lợi ích thêm trong một trò chơi nếu tất cả các người tham gia khác tiếp tục tuân thủ các quy tắc. Như đã đề cập trước đó, lợi ích tốt nhất của các thợ đào là công bố các khối mới nhanh nhất có thể vì mạng lưới được thiết kế để xây dựng dựa trên chuỗi dài hơn và bỏ qua chuỗi ngắn hơn. Điều này khiến hành vi trung thực trở thành lựa chọn sinh lợi nhất cho cả cá nhân và toàn bộ mạng lưới.

Kinh tế học tiền điện tử và Phần thưởng Token

Lý thuyết trò chơi cũng giữ vị trí quan trọng trong thị trường crypto về mặt kinh tế học tiền điện tử. Kinh tế học tiền điện tử bao gồm các phần thưởng kinh tế kết hợp với mật mã để vận hành các mạng lưới phi tập trung mà không cần kiểm soát trung ương. Thiết kế của các blockchain thúc đẩy người dùng duy trì hành vi trung thực và có ích. Điều này được thực hiện thông qua thiết kế token, phần thưởng staking, thời gian khóa, và các khuyến khích thanh khoản, trong khi trong tài chính phi tập trung, các nguyên tắc này giúp các giao thức duy trì cân bằng bằng cách thưởng cho sự tham gia đủ để giữ hệ thống hoạt động, an toàn và bền vững mà không khuyến khích lạm dụng.

Tại sao hành xử trung thực lại thắng trong hầu hết các blockchain

Một câu hỏi phổ biến của người dùng crypto mới là làm thế nào các blockchain phi tập trung vẫn giữ được an toàn nếu không ai kiểm soát chúng. Câu trả lời nằm ở các phần thưởng khớp với lợi ích tài chính của hành xử trung thực. Ví dụ, các hệ thống Proof of Stake yêu cầu các validator khóa một lượng giá trị đáng kể trong mạng lưới. Nếu validator ký các giao dịch có hại, họ có thể mất một phần hoặc toàn bộ số stake của mình. Mối đe dọa mất tiền này làm giảm hành vi xấu.

Đây chính là cốt lõi của lý thuyết trò chơi trong thị trường crypto. Các mạng lưới được thiết kế sao cho các nút và người tham gia kiếm nhiều hơn khi hành xử trung thực hơn là gian lận. Các thợ đào và người xác thực tham gia vào quá trình đồng thuận chỉ khi phần thưởng lớn hơn chi phí. Nếu hành động gian lận không mang lại lợi ích cho người tham gia, thì sẽ không xảy ra thường xuyên. Lý thuyết trò chơi làm rõ điều này.

Kết luận

Lý thuyết trò chơi đóng vai trò quan trọng trong việc giữ cho các mạng lưới blockchain công bằng, an toàn và đáng tin cậy. Bằng cách liên kết phần thưởng cá nhân với hành xử trung thực, các hệ thống crypto khiến việc gian lận trở nên đắt đỏ và không có lợi về mặt kinh tế về lâu dài. Dù qua các phần thưởng khai thác, hình phạt staking hay kinh tế token, hầu hết các blockchain đều được thiết kế để hợp tác mang lại lợi ích nhiều hơn so với thao túng. Do đó, người dùng tuân thủ quy tắc không chỉ bảo vệ mạng lưới mà còn bảo vệ chính khoản đầu tư của họ. Trong thế giới crypto, lý thuyết trò chơi chứng minh rằng chính trực không chỉ là đạo đức, mà còn là chiến lược kinh tế thông minh.