Một vụ việc thực thi pháp luật của Mỹ chống lại hành vi bị cáo buộc thao túng thị trường crypto lại một lần nữa đưa hoạt động wash trading và ranh giới mờ giữa nhà tạo lập thị trường và kẻ thao túng thị trường lên hàng đầu.
Các công tố viên liên bang tại California tuần này đã buộc tội 10 cá nhân liên quan tới các công ty bao gồm Gotbit, Vortex, Antier và Contrarian, cáo buộc họ phối hợp các lệnh giao dịch để thổi phồng giá và khối lượng token trước khi bán ra để thu lợi từ nhu cầu nhân tạo đó. Vụ án xuất phát từ một chiến dịch của FBI hoạt động bí mật, trong đó các đặc vụ tạo ra token của chính họ để xác định các công ty cung cấp dịch vụ thao túng.
Các bị cáo đã tiếp thị các chiến lược nhằm thúc đẩy hoạt động giao dịch, nhưng thực tế lại tương đương với các chiêu pump-and-dump và wash trading, để lại bằng chứng cho thấy tình trạng này phổ biến hơn nhiều so với dự đoán. Các chuyên gia crypto Jason Fernandes từ AdLunam và Stefan Muehlbauer từ Certik cho CoinDesk biết thông qua các cuộc phỏng vấn trên Telegram.
“Đúng, mặc dù hoạt động thực thi được tăng cường, wash trading vẫn là một vấn đề phổ biến, đặc biệt là với các token vốn hóa thấp và trên các sàn giao dịch chưa được quản lý,” Muehlbauer nói, trong khi Fernandes phát biểu rằng, “Nó phổ biến hơn nhiều so với phần lớn nhà đầu tư nhận thức.” Cả hai đều đồng ý rằng quy mô vẫn ở mức cao.
Sáng lập viên của Gotbit là Aleksei Andriunin, nằm trong cáo trạng gần đây của Bộ Tư pháp, đã nhận tội với hai tội danh gian lận qua đường dây (wire fraud) và âm mưu thực hiện thao túng thị trường vào năm ngoái, đồng thời đồng ý tịch thu 23 triệu đô la. Các công tố viên Mỹ mô tả các hành vi phạm tội của ông ta là một “âm mưu có phạm vi rộng” nhằm thao túng giá token cho các khách hàng trả tiền.
Thổi phồng khối lượng trở thành lối tắt
Các chi tiết về hành vi thao túng thị trường được DOJ phơi bày là đáng chú ý, nhưng hành vi nền tảng thì không.
“Wash trading tồn tại vì trong crypto, thanh khoản là nhận thức,” Jason Fernandes, đồng sáng lập AdLunam, nói. “Khối lượng thu hút sự chú ý, việc niêm yết và vốn, vì vậy việc thổi phồng nó trở thành một lối tắt để trở nên liên quan.”
Cơ chế rất đơn giản: các tài khoản phối hợp giao dịch qua lại để mô phỏng nhu cầu, thường được thuê ngoài cho các nhà tạo lập thị trường, là những bên được trả tiền để tạo ra ảo giác về dòng tiền tự nhiên.
Nó phổ biến hơn nhiều so với những gì nhà đầu tư tin hoặc kỳ vọng, đặc biệt là ở các token đuôi dài và trên các sàn giao dịch nhỏ hơn nơi mức độ giám sát bị hạn chế, Fernandes cho biết thêm.
“Trong nhiều trường hợp, không chỉ có những kẻ đầu cơ liều lĩnh. Đó là các dự án, các công ty làm nhiệm vụ tạo lập thị trường và thậm chí chính các sàn/địa điểm giao dịch, tất cả đều hưởng lợi từ khối lượng giao dịch được báo cáo cao hơn.”
DOJ cho biết các công ty nằm trong cáo trạng của họ đã sử dụng giao dịch phối hợp để thổi phồng khối lượng và giá, cuối cùng bán token ở mức cao giả tạo cho những nhà đầu tư không hề hay biết.
Các nghiên cứu gần đây đã nhiều lần chỉ ra hoạt động bị thổi phồng trên các thị trường crypto. Một phân tích của Đại học Columbia về Polymarket phát hiện khoảng 25% khối lượng lịch sử có dấu hiệu của wash trading, trong khi dữ liệu Dune Analytics trước đó cho thấy hàng chục tỷ đô la khối lượng NFT trên Ethereum bắt nguồn từ các hoạt động tương tự.
Wash trading vẫn là một ‘vấn đề phổ biến’: Certik
“Các hành động gần đây của Bộ Tư pháp Mỹ gửi đi một tín hiệu rõ ràng,” Stefan Muehlbauer, giám đốc phụ trách công việc với chính phủ Mỹ tại CertiK, nói. “Thời kỳ ‘miền Tây hoang dã’ của việc thao túng thị trường crypto đang phải đối mặt với một cuộc siết chặt có phối hợp trên phạm vi toàn cầu. Mặc dù các cáo buộc này thể hiện một chiến thắng lớn cho tính toàn vẹn của thị trường, wash trading vẫn là một mối lo ngại đáng kể.”
Bất chấp nhiều năm bị soi xét, ông nói rằng các động cơ đứng sau hoạt động này vẫn còn nguyên. Các nhà phát hành token thường chịu áp lực phải đáp ứng các yêu cầu niêm yết trên sàn gắn với khối lượng giao dịch, dẫn tới việc một số bên tìm đến nhà tạo lập thị trường để mô phỏng hoạt động hoặc triển khai bot giao dịch chống lại chính mình.
“‘Lý do’ rất đơn giản: ảo giác về giá trị,” Muehlbauer nói. “Ảo giác đó có hậu quả thực sự,” đặc biệt bởi vì khối lượng giao dịch nhân tạo làm méo mó quá trình hình thành giá, che giấu thanh khoản yếu kém và có thể dẫn dòng vốn dựa trên các tín hiệu không thật. “Tín hiệu khối lượng cao cho nhà đầu tư và sàn rằng token đang ‘nóng’ và thanh khoản.”
“Các nạn nhân là nhà đầu tư dựa vào thanh khoản đó và dữ liệu về khối lượng cao,” Fernandes nói. "Wash trading làm méo mó thị trường, dẫn đến “rủi ro và dòng vốn bị định giá sai dựa trên các tín hiệu không phải là thật.”
Thực thi sẽ mang lại lợi ích cho thị trường
Vụ việc DOJ mới nhất nổi bật vì có thể mang lại một chút hy vọng cho ngành.
“Điều đáng chú ý không chỉ là cáo buộc mà còn là phương thức,” Fernandes nói. “Khi FBI tạo ra token để bắt hành vi thao túng thị trường, thì bạn không còn ở vùng xám nữa. Đây là tín hiệu rằng cấu trúc thị trường crypto giờ đây đã vững chắc bước vào vùng lãnh thổ của hoạt động thực thi.”
Đối với các bên tham gia thị trường, ranh giới giữa việc cung cấp thanh khoản hợp pháp và thao túng đang bị soi xét gắt gao hơn, vị đồng sáng lập AdLunam cho biết.
Các nỗ lực nhằm phát hiện và giảm wash trading đang được cải thiện. Các sàn giao dịch được quản lý đang triển khai nhiều công cụ giám sát tinh vi hơn, trong khi các nhà phân tích ngày càng nhìn sang các chỉ số như độ sâu sổ lệnh, mức trượt giá (slippage) và sự đa dạng đối tác, thay vì chỉ tập trung vào khối lượng nổi bật trên tiêu đề.
Cuối cùng, việc thực thi có thể thúc đẩy thị trường đi lên, dù trong lúc này, vụ án của DOJ đã cho thấy rõ wash trading tiếp tục phổ biến đến mức nào, làm suy giảm niềm tin vào các thị trường crypto.
“Crypto đang chuyển từ một thị trường biên giới ít bị kiểm soát sang thứ mà phải chịu được sự soi xét của các tổ chức. Một nghịch lý là các hoạt động thực thi như thế này cuối cùng có thể làm mạnh hơn nhóm tài sản,” Fernandes nói.
Theo lời Muehlbauer, “thông điệp dành cho ngành là rõ ràng: thứ trước đây từng bị gạt đi như ‘làm thị trường’ giờ đang bị truy tố như gian lận qua đường dây và thao túng thị trường.”
