Gần đây, một báo cáo của Goldman Sachs đã nêu ra một chủ đề khá nhất thời: AI có tiềm năng tự động hóa 25% nhiệm vụ công việc ở Mỹ. Nghe có vẻ con số này không quá đáng sợ, nhưng nhìn sâu hơn, vấn đề này phức tạp hơn nhiều so với những con số trên bề mặt.

Điểm bất ngờ nhất là — những nhân viên văn phòng lo lắng hơn những công nhân lao động. Điều này phá vỡ nhận thức truyền thống của chúng ta về làn sóng tự động hóa. Trong 200 năm qua, tiến bộ công nghệ chủ yếu hướng tới lao động thể chất. Những công việc như xây dựng, vệ sinh, mặc dù có mức độ rủi ro cao, nhưng bị thay thế lại rất chậm. Dữ liệu cho thấy: vệ sinh xây dựng chỉ có 1% nội dung công việc có thể được AI thay thế, sửa chữa cũng chỉ 4%.

Nhưng khi đến với những lao động trí tuệ, tình hình lại hoàn toàn đảo ngược. Vị trí hỗ trợ văn phòng và hành chính đạt tới 46% công việc có thể được AI xử lý, ngành pháp luật 44%, kỹ sư và xây dựng 37%. Cả kinh doanh và tài chính cũng đạt 35%, giáo dục và đào tạo có 27%. Cấu trúc rủi ro "kim tự tháp nghịch đảo" này trực tiếp lật đổ kỳ vọng của mọi người — AI lần đầu tiên đe dọa quy mô lớn những người ngồi trong văn phòng.

Dự báo của Goldman Sachs là AI sẽ trực tiếp dẫn tới việc 6-7% lực lượng lao động Mỹ bị thay thế, tính ra con số là khoảng 900-1100 triệu người. Họ còn khá lạc quan khi nhấn mạnh rằng tác động này là "tạm thời", cho rằng AI sẽ tạo ra những công việc mới để lấp đầy khoảng trống.

Vấn đề là — thực tế có vẻ đang dối mặt họ. Tháng 1/2025, việc tuyển dụng hàng tháng ở Mỹ giảm mạnh xuống còn 32.000 người, cái gì thế bây giờ? Tuyển dụng cấp độ nhập môn ngành công nghệ lại giảm trực tiếp 35%. Những dữ liệu này gợi ý rằng hiệu ứng thay thế của AI có thể nhanh hơn và mạnh mẽ hơn so với dự báo lạc quan của Goldman Sachs.

Hãy xem xét thứ tự rủi ro công việc cụ thể. Những ngành nghề rủi ro cao (khả năng bị thay thế trên 30%) bao gồm:

Hỗ trợ văn phòng và hành chính(46%), pháp luật(44%), kỹ sư và xây dựng(37%), khoa học sống, vật lý và xã hội(36%), kinh doanh và tài chính(35%), dịch vụ cộng đồng và xã hội(33%), quản lý(32%), bán hàng và liên quan(31%), máy tính và toán học(29%), nông nghiệp, đánh cá và lâm nghiệp(28%), dịch vụ bảo vệ(28%), người thực hành y tế và nhân viên kỹ thuật(28%), giáo dục, đào tạo và thư viện(27%), hỗ trợ chăm sóc sức khỏe(26%), nghệ thuật, thiết kế, giải trí, thể thao và truyền thông(26%).

Những ngành nghề rủi ro trung bình thấp (20-25%) chỉ có chăm sóc cá nhân và dịch vụ(19%).

Những ngành nghề rủi ro thực sự thấp (dưới 10%) tập trung ở tầng dưới: chuẩn bị thực phẩm và dịch vụ liên quan(12%), vận tải và xử lý vật liệu(11%), sản xuất(9%), xây dựng và khai thác(6%), lắp đặt, bảo trì và sửa chữa(4%), vệ sinh xây dựng và bảo trì địa điểm(1%).

Sự so sánh này thực sự khá kỳ lạ. Truyền thống, mọi người lo lắng về lao động thể chất bị tự động hóa loại bỏ, giờ nó lại trở thành vùng tương đối an toàn. Những người thực sự cần phải lo lắng là những người có bằng cấp cao, tiền lương cao — những lao động trí tuệ, đặc biệt là những người có nội dung công việc cao độ chuẩn hóa, dễ dàng được AI xử lý quyết liệt.