Polkadot chính thức công bố bước vào "Thời kỳ thứ hai" — từ thời đại giao thức sang thời đại sản phẩm

Gavin Wood tại hội nghị Sub0 đã công bố rằng Polkadot đã hoàn thành toàn bộ hạ tầng kỹ thuật, toàn bộ hệ sinh thái sắp chuyển từ phát triển giao thức thuần túy sang giai đoạn triển khai sản phẩm và thu hút người dùng quy mô lớn. Điều này đánh dấu một bước ngoặt trong quá trình phát triển của Parity và Polkadot.

Tại sao Polkadot nhất định trở thành hạ tầng blockchain thế hệ tiếp theo

Trong mười năm qua, ngành công nghiệp blockchain đã dần tìm ra một lộ trình công nghệ khả thi trong cuộc cạnh tranh với Internet truyền thống. Tuy nhiên, các hệ thống blockchain hiện tại vẫn còn khoảng cách lớn để đạt được mục tiêu “hỗ trợ thực sự hàng triệu, thậm chí hàng tỷ người dùng”.

Parity, với tư cách là một trong những khách hàng quan trọng nhất của Ethereum, có nhận thức sâu sắc về hạn chế của các chuỗi công khai hiện tại. Chính nhờ nhận thức này, Gavin Wood và đội ngũ sớm của Parity đã khởi động dự án Polkadot vào mùa thu năm 2016. Thách thức cốt lõi họ đối mặt là: Nếu thiết kế lại một hệ thống blockchain hỗ trợ các ứng dụng cấp xã hội trong tương lai, bắt đầu từ đâu?

So với kiến trúc tập trung vào EVM, Polkadot sử dụng thiết kế đa chuỗi không đồng nhất dựa trên WebAssembly — cho phép các parachain khác nhau vận hành theo cách riêng của mình, nhưng vẫn duy trì an toàn chung thông qua cơ chế xác thực thống nhất. Triết lý thiết kế “đa dụng và linh hoạt” này chính là điểm khác biệt căn bản giữa Polkadot và các chuỗi công khai khác.

Mức độ trưởng thành kỹ thuật đã đạt đến điểm tới hạn quan trọng

Khi nói về sản phẩm hóa, một vấn đề thường bị bỏ qua là: công nghệ nền tảng có thực sự trưởng thành?

Theo lời Gavin Wood, thế hệ công nghệ cốt lõi đầu tiên của Polkadot đã được chứng minh thành công. Các thử nghiệm thông lượng của parachain và các ứng dụng thực tế đã chứng minh rằng kiến trúc này có thể chịu tải quy mô lớn thực sự. Đồng thời, Parity đã hoàn thiện các hạ tầng như hệ thống lưu trữ, truyền thông, mạng peer-to-peer trong những năm qua — mặc dù những tiến bộ này chưa được phổ biến rộng rãi.

Quan trọng hơn, JAM (giao thức thế hệ mới của Polkadot) đang trong quá trình phát triển, dự kiến sẽ ra mắt vào năm tới. JAM kế thừa các nguyên lý nền tảng của Polkadot, đồng thời tối ưu hóa hệ thống để phù hợp hơn với việc hỗ trợ hệ sinh thái sản phẩm thực sự.

Thời đại “đối tượng có ý định” và nhu cầu thực sự về hạ tầng

Polkadot không đơn thuần nhằm thay thế Web2, mà hướng tới phục vụ một nhóm người dùng hoàn toàn mới: những “đối tượng có ý định” (Intentional Agent) sẵn sàng tự chủ trong việc kiểm soát tương lai số của chính mình.

Khái niệm IA mang nhiều ý nghĩa:

• Chủ thể của thời đại thông tin: những người có khả năng đưa ra quyết định độc lập trong lượng lớn thông tin
• Người hành động có ý định: cá nhân có mục tiêu rõ ràng và có trách nhiệm hành động vì mục tiêu đó
• Chủ thể trí tuệ: người có thể dùng tư duy để định hướng phát triển xã hội và thực thi nó

Những người dùng này cần gì? Không phải một hệ sinh thái ứng dụng tập trung khác, mà là hạ tầng thực sự giúp họ xây dựng kết nối chân thực với gia đình, bạn bè, cộng đồng, tham gia hệ sinh thái thương mại, và sở hữu danh tính số tự chủ.

Các sản phẩm blockchain hiện tại vẫn chưa đạt được mục tiêu này. Số người dùng có thể sử dụng ví tự quản lý vẫn chỉ vài trăm nghìn, còn xa mới đạt được “hàng triệu, hàng tỷ người dùng” như mục tiêu. Nguyên nhân rất đơn giản: công nghệ chưa đủ để chịu tải, còn sản phẩm chưa đủ hấp dẫn đối với người bình thường.

Từ thiết kế giao thức đến thiết kế nền tảng: chiến lược chuyển đổi của Parity

Trong quá khứ, Parity tập trung phát triển ở cấp độ giao thức, nay chính thức chuyển hướng sang nền tảng và sản phẩm. Điều này có ý nghĩa gì?

Trước tiên là hoàn thiện hạ tầng:

• Dịch vụ đặt tên: giúp người dùng không còn phụ thuộc vào địa chỉ phức tạp
• Hệ thống danh tính phi tập trung: xác định người dùng thực, không dựa vào bên thứ ba
• Trình khách (client) người dùng: trình duyệt, ứng dụng di động và các cổng truy cập thân thiện

Tiếp theo là xây dựng các cổng vào sản phẩm. Gavin Wood tiết lộ, Parity đã bắt đầu phát triển nguyên mẫu, trong thời gian tới người dùng sẽ có thể tải xuống các ứng dụng, truy cập trực tuyến, và trải nghiệm trực tiếp các demo sản phẩm Polkadot trên điện thoại.

Hệ thống này được gọi chung là “Polkadot Portal” — một cổng Web3 thế hệ tiếp theo dành riêng cho “đối tượng có ý định”.

Project Individuality: để hệ thống nhận diện “người” chứ không phải “máy móc”

Để thực sự thu hút người dùng quy mô lớn, Polkadot cần giải quyết một vấn đề nền tảng: làm thế nào để hệ thống phân biệt “đối tượng thực” và “hành vi giả mạo” mà không xâm phạm quyền riêng tư?

Parity đã ra mắt Polkadot People Initiative, trong đó trọng tâm là Project Individuality — một hệ thống chứng minh cá nhân thân thiện với quyền riêng tư (Proof of Personhood).

Đây không phải là xác thực danh tính truyền thống. Nó không cần:

• Giấy tờ tùy thân (đó là hệ thống giám sát)
• Số điện thoại (không thực sự an toàn)
• Nhận dạng sinh trắc học (quét võng mạc, xâm phạm quyền riêng tư)
• Đăng nhập Web2 (đưa người dùng trở lại tay các tập đoàn công nghệ)

Ngược lại, Project Individuality dựa trên lý thuyết trò chơi, mật mã học, cùng các đặc tính vật lý của con người và không gian thời gian để hoạt động. Hệ thống chỉ cần đảm bảo “một cá nhân không thể trục lợi nhiều lần trong các bối cảnh khác nhau”, từ đó ngăn chặn các cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn.

Thiết kế này có giá trị ở chỗ:

• Hỗ trợ phân phối khuyến khích an toàn
• Khuyến khích hành vi người dùng không thể hợp tác gian lận
• Giúp xác thực lựa chọn người dùng
• Thu thập dữ liệu thực tế (oracle)
• Cung cấp “độ tin cậy hợp lý” cho hệ thống phi tập trung

Lấy ví dụ, phần thưởng hàng năm theo PoS của Polkadot hiện tại (~15%) đòi hỏi hệ thống phải bỏ ra chi phí lớn để duy trì an toàn. Trong khi Proof of Personhood cung cấp một mô hình an toàn khác: đảm bảo rằng các quyết định không có liên hệ chặt chẽ, khiến các cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn trở nên cực kỳ khó khăn — chi phí thấp hơn nhiều so với mô hình dựa trên kinh tế thuần túy.

Kế hoạch ra mắt sản phẩm vào khoảng năm 2026

Dựa trên tiến trình hiện tại, Gavin Wood dự kiến:

• Nửa đầu năm 2026: Ra mắt nền tảng Polkadot Portal chính thức
• Nửa cuối năm 2026: Ra mắt các ứng dụng và sản phẩm, một số sẽ sớm xuất hiện

Điều này có nghĩa là Polkadot sẽ bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới — không còn là “xây dựng giao thức” nữa, mà là “xây dựng hệ sinh thái dịch vụ”. Parity sẽ xây dựng nền tảng cơ bản trước, rồi mời các nhà phát triển thứ ba xây dựng ứng dụng trên đó, vì Parity hiểu rõ rằng, không một đội nhóm nào có thể sáng tạo hơn toàn bộ thế giới. Sự thúc đẩy thực sự của nền tảng cuối cùng sẽ đến từ các ứng dụng của hệ sinh thái thứ ba.

Từ “mười năm công nghệ” sang “mười năm sản phẩm”

Bản chất của sự chuyển đổi này là gì?

Trong mười năm qua, Polkadot và Parity tập trung vào hoàn thiện chính giao thức mạng — đảm bảo kiến trúc công nghệ đủ vững chắc. Trong mười năm tới, trọng tâm sẽ chuyển sang thực hiện “giao thức vận động cấp xã hội” — để công nghệ thực sự đi vào cuộc sống hàng ngày của mọi người.

Đây không chỉ là sự tiến bộ về công nghệ, mà còn là một cuộc cách mạng về văn hóa. Nó liên quan đến cách làm thế nào để “đối tượng của thời đại thông tin” sống theo cách phù hợp với thời đại — sở hữu danh tính số thực sự của riêng mình, tự chủ trong việc tham gia xã hội, và nhận được quyền lợi kinh tế tương ứng.

Từ việc phát hành Whitepaper của Polkadot năm 2016, đến việc ra mắt parachain ổn định năm 2022, và đến khoảng năm 2026 sẽ ra mắt hàng loạt sản phẩm, Polkadot đã hoàn thành chu kỳ từ “tầm nhìn giao thức” đến “sản phẩm khả dụng”.

Như Gavin Wood nhấn mạnh trong bài phát biểu: công nghệ không phải là điểm cuối, để công nghệ thực sự phục vụ con người mới là mục tiêu. Thời đại thứ hai của Polkadot chính là bắt đầu của việc biến lý tưởng thành hiện thực.