A16z Crypto chỉ trích lạm dụng thuật ngữ ZK, nâng cấp Jolt zkVM hướng tới ZK thực sự

A16z Crypto – nhánh đầu tư web3 của quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu Andreessen Horowitz – đã lên tiếng chỉ trích cách sử dụng thuật ngữ “ZK” một cách phổ biến nhưng thiếu chính xác trong cộng đồng phát triển, trong bài blog gần đây giới thiệu về Jolt zkVM.

Theo bài viết, “phần lớn các zkVM thực tế không phải là zero-knowledge đúng nghĩa – trừ khi áp dụng một quy trình ‘wrapping’ tốn kém.” Quy trình này thường yêu cầu chứng minh đệ quy việc xác minh bằng chứng zkVM bên trong một hệ thống bằng chứng khác thực sự đạt tính zero-knowledge. Cách làm này không chỉ tiêu tốn đáng kể tài nguyên tính toán mà còn thường buộc phải đánh đổi tính minh bạch, do phát sinh cơ chế thiết lập tin cậy (trusted setup).

Nhóm tác giả cũng lưu ý rằng trong nhiều trường hợp, “zk” đã trở thành cách nói tắt cho “tính súc tích” (succinctness) – tức các bằng chứng có kích thước nhỏ, xác minh nhanh – thay vì đảm bảo quyền riêng tư zero-knowledge thực sự.

A16z Crypto nhấn mạnh rằng khi cộng đồng ngày càng chú trọng tới quyền riêng tư – vốn đòi hỏi zero-knowledge thực sự nhằm bảo vệ dữ liệu nhạy cảm của bên chứng minh – việc sử dụng thuật ngữ sai lệch đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng.

ZK proof là gì?

Zero-knowledge proof (ZK proof) là một kỹ thuật mật mã cho phép một bên (prover) thuyết phục bên còn lại (verifier) rằng một mệnh đề là đúng mà không tiết lộ bất kỳ thông tin nền tảng nào ngoài việc mệnh đề đó là chính xác.

Ban đầu được phát triển trong môi trường học thuật, ứng dụng thương mại quy mô lớn đầu tiên của ZK proof được cho là xuất hiện trong ngành crypto, đặc biệt với sự ra đời của Zcash. Dự án này triển khai zk-SNARKs – một dạng bằng chứng súc tích – nhằm cung cấp quyền riêng tư on-chain bằng cách che giấu dữ liệu giao dịch.

Kể từ đó, mật mã zero-knowledge đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều mô hình blockchain mới, đặc biệt là các giải pháp mở rộng cho Ethereum Layer 2 và các zk-Rollups.

Quyền riêng tư hiện cũng đang trở lại thành một mối quan tâm trọng yếu đối với các nhà phát triển và nhà đầu tư crypto, khi nhiều ý kiến cho rằng tính minh bạch tuyệt đối của phần lớn blockchain hiện nay có thể cản trở việc chấp nhận rộng rãi, đặc biệt từ phía các tổ chức tài chính.

Chẳng hạn, CEO của Digital Currency Group là Barry Silbert gần đây cho biết ông kỳ vọng dòng vốn lớn sẽ đổ vào các blockchain tập trung vào quyền riêng tư.

Giải pháp của Jolt

Về phía mình, Jolt zkVM mã nguồn mở của A16z đã triển khai một bản nâng cấp quan trọng vào thứ Ba, cho phép hỗ trợ zero-knowledge proof gốc (native) thực sự.

Zero-Knowledge Virtual Machine (zkVM) là môi trường chạy chương trình có khả năng tạo ra bằng chứng xác nhận rằng một đoạn mã đã được thực thi, mà không tiết lộ dữ liệu đầu vào.

Trước đây, tương tự nhiều ứng dụng khác, Jolt chủ yếu sử dụng ZK proof để đạt tính súc tích thay vì quyền riêng tư toàn diện. Để khắc phục hạn chế này, nhóm phát triển đã áp dụng một cơ chế “folding scheme” có nguồn gốc từ thập niên 1990.

Cụ thể, Jolt tích hợp cơ chế NovaBlindFold nhằm tạo ra các bằng chứng đã được làm mù (blinded proofs), qua đó ngăn chặn rò rỉ thông tin và giúp hệ thống phù hợp cho các ứng dụng yêu cầu quyền riêng tư.

Theo bài blog, kết quả cuối cùng là một bằng chứng zero-knowledge chỉ lớn hơn khoảng 3 KB so với bằng chứng Jolt trước đây không có thuộc tính ZK, cho thấy chi phí bổ sung về kích thước là tương đối nhỏ so với lợi ích về quyền riêng tư đạt được.

Vương Tiễn